Literatura starożytna zarówno grecka jak i rzymska pozostawiła nam wiele żywotów sławnych ludzi. Można zaryzykować twierdzenie , że biografia była  jednym z najpopularniejszych gatunków literackich starożytności – Żywoty sławnych mężów – Vitae virorum illustrium. Czytano je  dla przykładu i ku przestrodze. Były swoistymi podręcznikami, w których znajdowano wzory do naśladowania ale też  ostrzeżenia przed nierozważnym działaniem.

Marek  Porcjusz Katon rzymski polityk, mówca i pisarz  przełomu trzeciego i drugiego wieku przed Chrystusem był postacią często przedstawianą przez historyków i biografów.  Dla Rzymian był jednym z najbardziej znanych rolników, słynącym  z niezwykłej surowości obyczajów ale też  nieprzejednanym wrogiem  Kartaginy. W Rzymie miał chyba więcej wrogów niż zwolenników szczególnie, kiedy jako cenzor – urzędnik odpowiedzialny za cura morum  -  „czystość obyczajów” zdecydowanie potępiał zbytek, rozrzutność i wzrastające wśród arystokracji rzymskiej zainteresowanie dla obyczajów greckich i wschodnich.

Dzisiaj może warto poświęcić Katonowi trochę uwagi choćby ze względu na fakt, że przyszło mu działać w ważnym dla Rzymu dziejowym momencie. Oto po podboju Italii Rzym – w drugiej połowie III wieku przed Chrystusem -  sięga po prowincje zamorskie. Katon przeczuwał, że kiedy pracowici i oszczędni Rzymianie, zetkną się z nowym światem  - z Grecją i Wschodem, rzymska virtus (cnota) zostanie wystawiona na ciężką próbę.

W swoich mowach i pismach, szczególnie tych, które pozostawił jako poradniki i podręczniki adresowane dla własnego syna Marka, starał się spisać rady, doświadczenia, wydarzenia, zwyczaje, powiedzenia i zasady postępowania, które były wówczas kodeksem każdego Rzymianina, przekazywanym w spadku z pokolenia na pokolenie. Ów kodeks od czasów, kiedy po wypędzeniu królów w 509p.n.e. kształtowała się rzeczpospolita rzymska był ostoją rzymskiej cnoty, która opierała się na mos maiorum,  zgodnie z zasadą MORIBUS ANTIQUIS STAT RES ROMANA VIRISQUE – Ostoją rzymskiej republiki są dawne obyczaje przodków i mężowie.

W pismach Katona znajdujemy spis tych dobrych obyczajów, których należało strzec jak cennego skarbu. Wydaje się , że dzisiaj te same zasady, które znajdujemy w rzymskich zapiskach Katona w tzw. katechizmie Katona należą do istoty europejskiej tożsamości. Wśród nich są trzy najważniejsze zasady:

Pugna pro patria! – walcz , poświęcaj się za ojczyznę

Deo supplica! – módl się do Boga

Parentes ama! – kochaj rodziców.

Wzór znajdujemy w  legendzie o bohaterskim Eneaszu, który wynosi z płonącej Troi bóstwa domowe - Lary i Penaty a na ramionach dźwiga ojca – Anchizesa. Po latach tułaczki dotrze do obcej krainy, o którą będzie się bił a jego potomkowie założą miasto , które stanie się caput mundi (stolicą świata). Rzymianie jednak, chociaż po sławnym przodku odziedziczyli męstwo, to jednak sami chętnie podkreślali, że są nie tylko żołnierzami ale też, a może przede wszystkim rolnikami. A to oznaczało w codziennym życiu ciężką pracę, poświęcenie, znoszenie trudu i niewygód, często również biedę i niedostatek.