Zdjęcia Barbara Figurna

Kamelia japońska (Camellia japonica) jest rośliną z rodziny herbatowatych (Theaceae). Pochodzi z Azji. W Chinach, Japonii i Korei jest krzewem, dorastająym do 15 m wysokości. Natomiast w warunkach uprawy pokojowej kamelia może osiągnąć do 2 m. Roślina ma błyszczące, skórzaste liście, zakwita w okresie zimowo-wiosennym (od lutego do kwietnia). Kwiaty są duże, złożone z 5 do 12 płatków, o barwie białej, różowej lub czerwonej, często wielobarwne, o średnicy 3-10 cm, ustawione pojedynczo lub po 2-3 w kątach liści. Liście i nasiona kamelii są wykorzystywane w medycynie ludowej jako lek do przyśp…

Nasza codzienna dieta dość daleko odbiega od ideału. Jemy za dużo soli i cukru, pijemy za dużo kawy, wiele kupowanych przez nas produktów spożywczych zawiera różne dodatki chemiczne. Nawet warzywa i owoce - wydawać by się mogło, że tak zdrowe - z reguły uprawiane są ze znacznym wykorzystaniem nawozów sztucznych, chemicznych środków owado- i chwastobójczych itp. co w dość dużym stopniu redukuje ich "naturalność". Do tego dochodzą lekarstwa, zanieczyszczenia środowiska i powietrza, którym na co dzień oddychamy. Toksyny pochodzące z tych wszystkich źródeł gromadzą się latami w naszym organizmie, …

Kalina wonna zakwita w cieplejszym klimacie jeszcze w zimie, a w Polsce tuż po ustąpieniu mrozów. Kwiaty pojawiają się na bezlistnych jeszcze gałązkach krzewu i pięknie pachną. Pąki kwiatowe są różowe, a rozwijające się z nich rurkowate drobne kwiaty są białoróżowe. Roślina pochodzi z Chin. Rodzime gatunki kaliny – kalina koralowa i kalina hordowina kwitną dopiero w maju i w czerwcu. Ich kwiaty, większe i okazalsze niż kaliny wonnej, nie pachną.

Wystawa psów, jest dla kynologów zaledwie wierzchołkiem góry lodowej, bo wszystko to, co dzieje się na ringu, to zaledwie ułamek pracy którą należy wykonywać przez cały rok, codziennie, systematycznie, i konsekwentnie. Nawet najbardziej spektakularna wygrana daje tylko chwilową, chociaż niezwykle podbudowującą satysfakcję. Rzeczywistość jest dużo bardziej prozaiczna..... Hodowca, posiadając najczęściej kilka, czasami kilkanaście a nawet kilkadziesiąt zwierząt, z natury rzeczy ma procentowo dużo większą szansę zaliczenia różnych nieszczęść i „wpadek”, niż szczęśliwy posiadacz jednego pieska. …

Zdjęcia: Małgorzata Fraszewska i Maria Obrębska

We florze Polski występuje kilka gatunków roślin typowych dla terenów tundry. Są to skarlałe krzewinki lub drobne byliny, trudne do odnalezienia z racji niewielkich rozmiarów i ograniczonego zasięgu występowania. Fot. 1. Dębik ośmiopłatkowy na zboczu Giewontu (M. Obrębska) Dotarty one na teren dzisiejszej Polski w plejstocenie, który trwał od 2,5 miliona lat do 11 tysięcy lat temu. W tym czasie nastąpiło znaczne ochłodzenie się klimatu na dużym obszarze kuli ziemskiej, szczególnie w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Zaczęły tworzyć się potężne lodowce – największy w Górach Skandynaws…

Fotografie: Małgorzata Fraszewska

Przyroda budzi się do życia i już kwitną pierwiosnki, zawilce, żonkile.... Jak je rozpoznać? Każdy gatunek biologiczny jest opisany nazwą rodzajową i gatunkową. Jest to nazewnictwo binominalne, czyli dwuimienne. Zostało wprowadzone w 1623 roku przez braci Gasparda i Jeana Bauhin, ale upowszechnił je Karol Linneusz. Dawniej stosowano nazwy polinominalne: nazwę rodzajową i opis do 12 słów. Z wygody zaczęto używać zamiast długiego opisu gatunków – nazwę gatunkową. Oczywiście, nazwy na ogół pochodzą z łaciny. Np. złoć żółta –jej pełne cytowanie brzmi: Gagea lutea Ker Gawl., Bot. Mag. 30: t. 1200. …

Naukowcy od lat zastanawiają się, dla- czego pająki wzbudzają u większości osób negatywne emocje. Wprawdzie przypominają niekiedy futerkowego zwierzaka, ale nie ociepla to ich wizerunku, wręcz przeciwnie -powoduje histerię. Pająkowi daleko do niedźwiedzia (zwanego misiem), z motylem czy biedronką też trudno powiązać, chyba że łańcuchem pokarmowym. Pająki wygrywają w rankingu na najbardziej przerażającego, najbardziej obrzydliwego i najbardziej niebezpiecznego stawonoga. Studentom psychologii z Uniwersytetu w Würzburgu, biorącym udział w ankiecie, do gustu bardziej przypadły osy, chrząszcze ora…

Zachwycają nas kolory jesiennych liści: zmiana od zieleni do żółcieni, poprzez pomarańcze do czerwieni i purpury. Jaki jest sens zrzucania liści? Jaki proces zachodzi w komórkach, że taka zmiana jest możliwa? W strefie umiarkowanej drzewa przystosowały się do klimatu poprzez zrzucanie liści przed porą zimową. Po co? By przetrwać mróz i śnieg drzewa przechodzą w stan spoczynku. Następuje ograniczenie ich metabolizmu, gdyż w liściach zachodzi proces fotosyntezy. Zrzucanie liści ogranicza także proces transpiracji (parowania wody). Coraz krótsze jesienne dni, a właściwie zmiana długości dnia i n…

A na głowie orzechowy wieniec, A na licu kaliny rumieniec, Srebrnych kłosów pełne ręce obie: Przypatrzcie się tej cudnej osobie! Z jarzębiny ma sznury korali, Nad nią luna zachodnia się pali. Przed nią pole ściele drogę złotą, Bujne chmiele w warkocz listki plotą. Maria Konopnicka Barwy, zapachy i smaki wczesnej jesieni Wczesna jesień to w naszym klimacie czasu owocowania, pełni, dostatku, czas kolorów, zapachów i smaków. Zwykle cieszymy się jeszcze ciepłymi promieniami słońca, choć poranki i wieczory bywają coraz bardziej chłodne. Większe niż latem różnice temperatury w ciągu …

Orchidee (zwłaszcza te tropikalne) fascynują swoją innością, różnorodnością form. Można je zauważyć w zagłębieniach gałęzi drzew tropikalnych czy na gałęziach - rosną jako epifity [Fot. 1. Ekspozycja epifitycznych storczyków w Royal Botanic Gardens, Kew, Anglia (RGB Kew); ] Po co? W lesie tropikalnym do dna ściółki dociera niewiele światła. Taka forma życiowa jakim jest epifit to przystosowanie do warunków panujących w dżungli. Dzięki temu rośliny mogą mieć dostęp do większej ilości światła słonecznego. Spotykam czasem opinie: „- jak ta roślina może rosnąć w doniczce pełnej kory?” Nie przesa…

Kwitnąca wierzba iwa obok przebiśniegu jest pierwszą oznaką przedwiośnia. Niedługo po niej zakwitają inne gatunki wierzb, a mamy ich w Polsce około 30. Kwitnące gałązki wierzbowe, nazywane baziami, to również symbol Niedzieli Palmowej. Bazie pozyskiwane są najczęściej z wierzby białej, wierzby iwy oraz wierzby purpurowej. Wierzby są drzewami lub krzewami dwupiennymi, co oznacza, że na jednych osobnikach występują kwiaty męskie, a na innych roślinach kwiaty żeńskie. Kwiaty męskie składają się zwykle z dwóch pręcików i jednego lub dwóch miodników, a kwiaty żeńskie ze słupka i miodnika. Co ciek…

Każdy z nas stale styka się z ogromną ilością czynników chorobotwórczych, takich jak wirusy, bakterie, a także grzyby czy pierwotniaki pasożytnicze. Mogą one dostać się do wnętrza organizmu z pokarmem, wodą, z wdychanym powietrzem, a także przez uszkodzoną skórę. W okresie zimowym ochłodzenie ciała, przemarznięcia skóry, ograniczenie ruchu, słabsza wentylacja pomieszczeń przyczyniają się do częstszych zachorowań i większej mobilizacji organizmu aby w tych niesprzyjających warunkach zachować zdrowie. Struktury i narządy odpowiedzialne za odporność, takie jak węzły chłonne, grasica, śledziona or…

Podróżując w różne miejsca w kraju czy też na świecie oprócz wspomnień i wrażeń przywozimy fotografie i ciekawe przedmioty, które mają nam przypominać o tym, co widzieliśmy i co przeżyliśmy. Będąc pierwszy raz w Tatrach nabywamy ciupagę, wełniany sweter i oscypka; na straganach nadbałtyckich kupujemy muszelki i bursztyny; z Londynu wracamy z miniaturą Big Bena, a z Portugalii z butelką oliwy z oliwek. Często przywozimy sobie także znalezione szyszki, kamyczki i muszelki i inne rzeczy. W czasie podróży do Afryki, Ameryki Południowej czy Azji spotyka się bazary lub tylko stoiska, gdzie każdy ma…

Zgodnie z ludowym przysłowiem „Na zwiastowanie bocian na gnieździe stanie”, w marcu lub w kwietniu bociany białe wracają z zimowisk położonych w południowej i środkowej Afryce do swoich gniazd w Polsce. Data ich przylotu zawsze była traktowana jak znak, czy przepowiednia na temat kończącej się zimy i rozpoczynającej wiosny: „Gdy bocian na święty Józef (19.03) przybędzie, to wiosny już nie będzie” lub inne: ”Jak na Gertrudę (17.III) bociek na gnieździe siędzie, wiosna szybko przybędzie.” Data ta ma realny wpływ na sukces lęgowy bociana (liczba młodych zdolnych do lotu wychowanych w danym gnie…

Miasta starożytne i średniowieczne, a także w dużej mierze i późniejsze, pozbawione były zieleni. Tereny tych miast ograniczały mury, ich uliczki były wąskie, a sąsiadujące kamienice ściśle do siebie przylegały. Miasta te miały charakter obronny i nie było zapotrzebowania na zieleń - wszak wokół były pola, sady, łąki i lasy. Zieleń zaczęła wnikać do miast za sprawą bogatych mieszkańców, którzy zapragnęli odseparować się od reszty społeczeństwa i chcieli żyć w pięknie - tworzyli więc w swoich posiadłościach zamknięte ogrody, z bogatą zielenią i towarzyszącą im architekturą. Z drugiej strony, ni…

W mieście żyje wiele gatunków ptaków. Niektóre z nich jak: kawki, gawrony czy wróble stale żyją obok człowieka i przez to często je spotykamy, o innych, takich jak: puszczyki czy pustułki wiemy, że bytują w pobliżu, choć rzadko je obserwujemy. Czasem nie zwrócilibyśmy uwagi, nawet na ptaki powszechnie występujące w pobliżu, gdyby same nie przypomniały o swoim istnieniu wydając głośne dźwięki, albo upuszczając prosto nam na głowę niesioną w dziobie zdobycz – kawałek chleba lub orzech. Do ptaków, które możemy zobaczyć w mieście przez cały rok należą: wróble, kosy, kwiczoły, wrony, gawrony, szp…

Odwiedzając pewne opuszczone przez ludzi siedlisko zaobserwowałam zmiany, które zaszły w tym środowisku w ciągu ostatniego roku. Kiełkujące rok temu siewki urosły i wśród gęstej i wysokiej roślinności nie można było odnaleźć ścieżki prowadzącej do rzeki (foto 1). Towarzysząca mi osoba ze smutkiem stwierdziła: „Ziemia bez ludzi dziczeje…". Nie była to jednak refleksja przyrodnika, ponieważ obserwowane przeobrażenia przyrody są przykładem naturalnego procesu, który ma swoje biologiczne uzasadnienie. W każdej biocenozie1 nieustannie zachodzą zmiany i jest to jedna z najważniejszych jej cech. Mogą…

Schyłek lata i początek jesieni to czas dojrzewania różnych owoców i nasion. U roślin okrytonasiennych nasiona zlokalizowane są w owocu, który może być różnie zbudowany. Bez względu na to czy owoce mają postać suchego ziarniaka czy soczystego jabłka zawierają nasiona, a w nich zarodek będący zaczątkiem nowej rośliny i dlatego muszą zostać rozsiane. Rozsiewanie nasion umożliwia nie tylko przedłużenie trwania gatunku, ale również rozszerzenie zasięgu jego występowania oraz utrzymanie różnorodności biologicznej w przyrodzie. W związku z tym zarówno owoce, jak i nasiona wykształciły różnorodne prz…

Ślimak winniczek (foto 1) jest znanym mięczakiem m.in. dlatego, że to największy ślimak skorupowy żyjący w Polsce oraz dlatego, że jest ślimakiem jadalnym(choć nie jest to powszechną praktyką w naszym kraju). Winniczki spotykamy w sadach i ogrodach, gdzie żerują zjadając zielone części roślin. Szczególnie wiele okazów spotkamy w deszczowe i pochmurne dni. Jednak mięczaki to bardzo liczna grupa organizmów bezkręgowych, do których współcześnie należą rozliczne ślimaki, małże, głowonogi i inne. Mięczaki żyją zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym, ale większość z nich to organizmy wodne zamie…

Choć słowo „mleko” kojarzy nam się przede wszystkim z krową (ryc.1), to trzeba pamiętać, że mleko jest produkowane w gruczołach mlecznych samic wszystkich ssaków. Mleko do celów spożywczych pozyskuje się tylko od niektórych zwierząt z powodu tradycji i przyzwyczajeń, ale także z tego powodu, iż nie każde mleko nadaje się do bezpośredniego spożycia przez człowieka lub jego skład nie jest odpowiednio zbilansowany. Dla przykładu mleko foki szarej zawiera 40-50% tłuszczu czyli wielokrotnie więcej niż powszechnie spożywane mleko krowie. W naszej szerokości geograficznej mleko spożywane przez ludzi …

ONZ ogłosiło rok 2010 Międzynarodowym Rokiem Różnorodności Biologicznej. Podejmowane w tym roku rozliczne inicjatywy związane z tą tematyką mają służyć podniesieniu świadomości znaczenia różnorodności biologicznej dla dobrostanu ludzi oraz powstrzymanie aktualnej tendencji zmniejszania się liczby gatunków na Ziemi. Pojęcie różnorodności biologicznej pojawiło się po raz pierwszy w Konwencji o różnorodności biologicznej ogłoszonej podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 roku i dotyczy bogactwa i ochrony puli genowej, bogactwa gatunkowego i różnorodności ekosystemów. Ochrona różnorodności g…

Organizmy zasiedliły wszystkie środowiska na Ziemi, nawet te które wydają się nam nieprzyjazne. W każdym jednak przypadku środowisko zaspokaja wymagania życiowe organizmu, uwarunkowane ewolucyjnymi procesami przystosowawczymi gatunku. Środowiska Ziemi nie zostały zasiedlone przez organizmy żywe w sposób ciągły i równomierny, o czym możemy przekonać się analizując mapy przedstawiające zasięgi występowania poszczególnych gatunków. Zasięgi gatunków zostały ukształtowane przez szereg czynników typu historycznego lub ekologicznego, które spowodowały iż organizmy zamieszkują obszary Ziemi w różny, a…

Strefę klimatu umiarkowanego charakteryzuje obecność pór roku zróżnicowanych pod względem temperatury, ilości opadów, długości dnia itp. Jesień astronomiczna na półkuli północnej trwa w okresie pomiędzy 23 września a 22 grudnia, choć w Polsce pokrywa śnieżna i ujemne temperatury notowane już w grudniu, kojarzonym z kolejną porą roku, zimą. W czasie jesiennym obserwujemy stałą tendencję do skracania się długości dnia na rzecz pory nocnej, malejącą średnią dobową temperaturą powietrza oraz najwyższe w skali roku opady atmosferyczne. Pod wpływem tych czynników w przyrodzie zachodzą zmiany w funkc…

Od czasów Karola Linneusza1 grzyby były zaliczane do roślin, ale współcześnie prowadzone badania mykologiczne wskazują, że takie cechy grzybów jak: brak chlorofilu i cudzożywność czy obecność chityny2 w ścianie komórkowej zdecydowanie różni je od roślin i pozwala doszukiwać się pokrewieństwa raczej ze zwierzętami, a nie roślinami. Dlatego wydzielono grzyby jako osobne królestwo w systematyce organizmów. Grzyby charakteryzują się zróżnicowaniem wielkości i budowy ciała. Istnieją grzyby jednokomórkowe, mikroskopijnej wielkości, jak znane wszystkim drożdże, ale najczęściej grzyby są organizmami …

Do współczesnych problemów globalnych należy wyczerpywanie się zasobów przyrody takich jak np. węgiel czy ropa naftowa oraz wzrastająca ilość odpadów. Próba rozwiązania tych problemów to różnorodne działania takie jak: zapobieganie powstawaniu odpadów, ich segregacja oraz utylizacja i recykling. O potrzebie ogólnej segregacji odpadów wiele mówi się w szkole czy w mediach. Praktyczne zastosowanie tych idei obserwujemy w swoich gminach, gdzie wprowadza się programy selektywnej zbiórki odpadów. Osobnym problemem, towarzyszącym zbiórce odpadów jest sposób postępowania z elektrośmieciami czyli zeps…