Kamelia japońska (Camellia japonica) jest rośliną z rodziny herbatowatych (Theaceae). Pochodzi z Azji. W Chinach, Japonii i Korei jest krzewem, dorastająym do 15 m wysokości. Natomiast w warunkach uprawy pokojowej kamelia może osiągnąć do 2 m. Roślina ma błyszczące, skórzaste liście, zakwita w okresie zimowo-wiosennym (od lutego do kwietnia). Kwiaty są duże, złożone z 5 do 12 płatków, o barwie białej, różowej lub czerwonej, często wielobarwne, o średnicy 3-10 cm, ustawione pojedynczo lub po 2-3 w kątach liści. Liście i nasiona kamelii są wykorzystywane w medycynie ludowej jako lek do przyśp…

We florze Polski występuje kilka gatunków roślin typowych dla terenów tundry. Są to skarlałe krzewinki lub drobne byliny, trudne do odnalezienia z racji niewielkich rozmiarów i ograniczonego zasięgu występowania. Fot. 1. Dębik ośmiopłatkowy na zboczu Giewontu (M. Obrębska) Dotarty one na teren dzisiejszej Polski w plejstocenie, który trwał od 2,5 miliona lat do 11 tysięcy lat temu. W tym czasie nastąpiło znaczne ochłodzenie się klimatu na dużym obszarze kuli ziemskiej, szczególnie w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Zaczęły tworzyć się potężne lodowce – największy w Górach Skandynaws…

Fotografie: Małgorzata Fraszewska

Przyroda budzi się do życia i już kwitną pierwiosnki, zawilce, żonkile.... Jak je rozpoznać? Każdy gatunek biologiczny jest opisany nazwą rodzajową i gatunkową. Jest to nazewnictwo binominalne, czyli dwuimienne. Zostało wprowadzone w 1623 roku przez braci Gasparda i Jeana Bauhin, ale upowszechnił je Karol Linneusz. Dawniej stosowano nazwy polinominalne: nazwę rodzajową i opis do 12 słów. Z wygody zaczęto używać zamiast długiego opisu gatunków – nazwę gatunkową. Oczywiście, nazwy na ogół pochodzą z łaciny. Np. złoć żółta –jej pełne cytowanie brzmi: Gagea lutea Ker Gawl., Bot. Mag. 30: t. 1200. …

Zachwycają nas kolory jesiennych liści: zmiana od zieleni do żółcieni, poprzez pomarańcze do czerwieni i purpury. Jaki jest sens zrzucania liści? Jaki proces zachodzi w komórkach, że taka zmiana jest możliwa? W strefie umiarkowanej drzewa przystosowały się do klimatu poprzez zrzucanie liści przed porą zimową. Po co? By przetrwać mróz i śnieg drzewa przechodzą w stan spoczynku. Następuje ograniczenie ich metabolizmu, gdyż w liściach zachodzi proces fotosyntezy. Zrzucanie liści ogranicza także proces transpiracji (parowania wody). Coraz krótsze jesienne dni, a właściwie zmiana długości dnia i n…

A na głowie orzechowy wieniec, A na licu kaliny rumieniec, Srebrnych kłosów pełne ręce obie: Przypatrzcie się tej cudnej osobie! Z jarzębiny ma sznury korali, Nad nią luna zachodnia się pali. Przed nią pole ściele drogę złotą, Bujne chmiele w warkocz listki plotą. Maria Konopnicka Barwy, zapachy i smaki wczesnej jesieni Wczesna jesień to w naszym klimacie czasu owocowania, pełni, dostatku, czas kolorów, zapachów i smaków. Zwykle cieszymy się jeszcze ciepłymi promieniami słońca, choć poranki i wieczory bywają coraz bardziej chłodne. Większe niż latem różnice temperatury w ciągu …

Orchidee (zwłaszcza te tropikalne) fascynują swoją innością, różnorodnością form. Można je zauważyć w zagłębieniach gałęzi drzew tropikalnych czy na gałęziach - rosną jako epifity [Fot. 1. Ekspozycja epifitycznych storczyków w Royal Botanic Gardens, Kew, Anglia (RGB Kew); ] Po co? W lesie tropikalnym do dna ściółki dociera niewiele światła. Taka forma życiowa jakim jest epifit to przystosowanie do warunków panujących w dżungli. Dzięki temu rośliny mogą mieć dostęp do większej ilości światła słonecznego. Spotykam czasem opinie: „- jak ta roślina może rosnąć w doniczce pełnej kory?” Nie przesa…

Kwitnąca wierzba iwa obok przebiśniegu jest pierwszą oznaką przedwiośnia. Niedługo po niej zakwitają inne gatunki wierzb, a mamy ich w Polsce około 30. Kwitnące gałązki wierzbowe, nazywane baziami, to również symbol Niedzieli Palmowej. Bazie pozyskiwane są najczęściej z wierzby białej, wierzby iwy oraz wierzby purpurowej. Wierzby są drzewami lub krzewami dwupiennymi, co oznacza, że na jednych osobnikach występują kwiaty męskie, a na innych roślinach kwiaty żeńskie. Kwiaty męskie składają się zwykle z dwóch pręcików i jednego lub dwóch miodników, a kwiaty żeńskie ze słupka i miodnika. Co ciek…

Każdy z nas stale styka się z ogromną ilością czynników chorobotwórczych, takich jak wirusy, bakterie, a także grzyby czy pierwotniaki pasożytnicze. Mogą one dostać się do wnętrza organizmu z pokarmem, wodą, z wdychanym powietrzem, a także przez uszkodzoną skórę. W okresie zimowym ochłodzenie ciała, przemarznięcia skóry, ograniczenie ruchu, słabsza wentylacja pomieszczeń przyczyniają się do częstszych zachorowań i większej mobilizacji organizmu aby w tych niesprzyjających warunkach zachować zdrowie. Struktury i narządy odpowiedzialne za odporność, takie jak węzły chłonne, grasica, śledziona or…

Podróżując w różne miejsca w kraju czy też na świecie oprócz wspomnień i wrażeń przywozimy fotografie i ciekawe przedmioty, które mają nam przypominać o tym, co widzieliśmy i co przeżyliśmy. Będąc pierwszy raz w Tatrach nabywamy ciupagę, wełniany sweter i oscypka; na straganach nadbałtyckich kupujemy muszelki i bursztyny; z Londynu wracamy z miniaturą Big Bena, a z Portugalii z butelką oliwy z oliwek. Często przywozimy sobie także znalezione szyszki, kamyczki i muszelki i inne rzeczy. W czasie podróży do Afryki, Ameryki Południowej czy Azji spotyka się bazary lub tylko stoiska, gdzie każdy ma…

Zgodnie z ludowym przysłowiem „Na zwiastowanie bocian na gnieździe stanie”, w marcu lub w kwietniu bociany białe wracają z zimowisk położonych w południowej i środkowej Afryce do swoich gniazd w Polsce. Data ich przylotu zawsze była traktowana jak znak, czy przepowiednia na temat kończącej się zimy i rozpoczynającej wiosny: „Gdy bocian na święty Józef (19.03) przybędzie, to wiosny już nie będzie” lub inne: ”Jak na Gertrudę (17.III) bociek na gnieździe siędzie, wiosna szybko przybędzie.” Data ta ma realny wpływ na sukces lęgowy bociana (liczba młodych zdolnych do lotu wychowanych w danym gnie…

Miasta starożytne i średniowieczne, a także w dużej mierze i późniejsze, pozbawione były zieleni. Tereny tych miast ograniczały mury, ich uliczki były wąskie, a sąsiadujące kamienice ściśle do siebie przylegały. Miasta te miały charakter obronny i nie było zapotrzebowania na zieleń - wszak wokół były pola, sady, łąki i lasy. Zieleń zaczęła wnikać do miast za sprawą bogatych mieszkańców, którzy zapragnęli odseparować się od reszty społeczeństwa i chcieli żyć w pięknie - tworzyli więc w swoich posiadłościach zamknięte ogrody, z bogatą zielenią i towarzyszącą im architekturą. Z drugiej strony, ni…

W mieście żyje wiele gatunków ptaków. Niektóre z nich jak: kawki, gawrony czy wróble stale żyją obok człowieka i przez to często je spotykamy, o innych, takich jak: puszczyki czy pustułki wiemy, że bytują w pobliżu, choć rzadko je obserwujemy. Czasem nie zwrócilibyśmy uwagi, nawet na ptaki powszechnie występujące w pobliżu, gdyby same nie przypomniały o swoim istnieniu wydając głośne dźwięki, albo upuszczając prosto nam na głowę niesioną w dziobie zdobycz – kawałek chleba lub orzech. Do ptaków, które możemy zobaczyć w mieście przez cały rok należą: wróble, kosy, kwiczoły, wrony, gawrony, szp…

Odwiedzając pewne opuszczone przez ludzi siedlisko zaobserwowałam zmiany, które zaszły w tym środowisku w ciągu ostatniego roku. Kiełkujące rok temu siewki urosły i wśród gęstej i wysokiej roślinności nie można było odnaleźć ścieżki prowadzącej do rzeki (foto 1). Towarzysząca mi osoba ze smutkiem stwierdziła: „Ziemia bez ludzi dziczeje…". Nie była to jednak refleksja przyrodnika, ponieważ obserwowane przeobrażenia przyrody są przykładem naturalnego procesu, który ma swoje biologiczne uzasadnienie. W każdej biocenozie1 nieustannie zachodzą zmiany i jest to jedna z najważniejszych jej cech. Mogą…

Schyłek lata i początek jesieni to czas dojrzewania różnych owoców i nasion. U roślin okrytonasiennych nasiona zlokalizowane są w owocu, który może być różnie zbudowany. Bez względu na to czy owoce mają postać suchego ziarniaka czy soczystego jabłka zawierają nasiona, a w nich zarodek będący zaczątkiem nowej rośliny i dlatego muszą zostać rozsiane. Rozsiewanie nasion umożliwia nie tylko przedłużenie trwania gatunku, ale również rozszerzenie zasięgu jego występowania oraz utrzymanie różnorodności biologicznej w przyrodzie. W związku z tym zarówno owoce, jak i nasiona wykształciły różnorodne prz…

Ślimak winniczek (foto 1) jest znanym mięczakiem m.in. dlatego, że to największy ślimak skorupowy żyjący w Polsce oraz dlatego, że jest ślimakiem jadalnym(choć nie jest to powszechną praktyką w naszym kraju). Winniczki spotykamy w sadach i ogrodach, gdzie żerują zjadając zielone części roślin. Szczególnie wiele okazów spotkamy w deszczowe i pochmurne dni. Jednak mięczaki to bardzo liczna grupa organizmów bezkręgowych, do których współcześnie należą rozliczne ślimaki, małże, głowonogi i inne. Mięczaki żyją zarówno w środowisku wodnym, jak i lądowym, ale większość z nich to organizmy wodne zamie…

ONZ ogłosiło rok 2010 Międzynarodowym Rokiem Różnorodności Biologicznej. Podejmowane w tym roku rozliczne inicjatywy związane z tą tematyką mają służyć podniesieniu świadomości znaczenia różnorodności biologicznej dla dobrostanu ludzi oraz powstrzymanie aktualnej tendencji zmniejszania się liczby gatunków na Ziemi. Pojęcie różnorodności biologicznej pojawiło się po raz pierwszy w Konwencji o różnorodności biologicznej ogłoszonej podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 roku i dotyczy bogactwa i ochrony puli genowej, bogactwa gatunkowego i różnorodności ekosystemów. Ochrona różnorodności g…

Organizmy zasiedliły wszystkie środowiska na Ziemi, nawet te które wydają się nam nieprzyjazne. W każdym jednak przypadku środowisko zaspokaja wymagania życiowe organizmu, uwarunkowane ewolucyjnymi procesami przystosowawczymi gatunku. Środowiska Ziemi nie zostały zasiedlone przez organizmy żywe w sposób ciągły i równomierny, o czym możemy przekonać się analizując mapy przedstawiające zasięgi występowania poszczególnych gatunków. Zasięgi gatunków zostały ukształtowane przez szereg czynników typu historycznego lub ekologicznego, które spowodowały iż organizmy zamieszkują obszary Ziemi w różny, a…

Strefę klimatu umiarkowanego charakteryzuje obecność pór roku zróżnicowanych pod względem temperatury, ilości opadów, długości dnia itp. Jesień astronomiczna na półkuli północnej trwa w okresie pomiędzy 23 września a 22 grudnia, choć w Polsce pokrywa śnieżna i ujemne temperatury notowane już w grudniu, kojarzonym z kolejną porą roku, zimą. W czasie jesiennym obserwujemy stałą tendencję do skracania się długości dnia na rzecz pory nocnej, malejącą średnią dobową temperaturą powietrza oraz najwyższe w skali roku opady atmosferyczne. Pod wpływem tych czynników w przyrodzie zachodzą zmiany w funkc…

Od czasów Karola Linneusza1 grzyby były zaliczane do roślin, ale współcześnie prowadzone badania mykologiczne wskazują, że takie cechy grzybów jak: brak chlorofilu i cudzożywność czy obecność chityny2 w ścianie komórkowej zdecydowanie różni je od roślin i pozwala doszukiwać się pokrewieństwa raczej ze zwierzętami, a nie roślinami. Dlatego wydzielono grzyby jako osobne królestwo w systematyce organizmów. Grzyby charakteryzują się zróżnicowaniem wielkości i budowy ciała. Istnieją grzyby jednokomórkowe, mikroskopijnej wielkości, jak znane wszystkim drożdże, ale najczęściej grzyby są organizmami …

Do współczesnych problemów globalnych należy wyczerpywanie się zasobów przyrody takich jak np. węgiel czy ropa naftowa oraz wzrastająca ilość odpadów. Próba rozwiązania tych problemów to różnorodne działania takie jak: zapobieganie powstawaniu odpadów, ich segregacja oraz utylizacja i recykling. O potrzebie ogólnej segregacji odpadów wiele mówi się w szkole czy w mediach. Praktyczne zastosowanie tych idei obserwujemy w swoich gminach, gdzie wprowadza się programy selektywnej zbiórki odpadów. Osobnym problemem, towarzyszącym zbiórce odpadów jest sposób postępowania z elektrośmieciami czyli zeps…