Rozum ludzki jest zdolny uchwycić prawdę o Pierwszej Przyczynie, nie mającej żadnej innej przyczyny, niezmienną, wieczną i wszechogarniającą, obdarzoną najwyższą mądrością i miłością, a zatem osobową. Owa przyczyna jest transcendentna wobec świata materialnego.

Teizm

Istnieje naturalna możliwość poznania istnienia Boga -  Stwórcy. Nie tylko istnieje taka możliwość, ale klasycy filozofii już takiego poznania dokonali. Nie oznacza to,.że każdy człowiek poznaje Boga drogą osobistych dociekań, gdyż jest to niemożliwe z różnych powodów: braku odpowiednich zainteresowań, wolnego czasu, braku zdolności, itd. Poznanie Boga nie jest oczywiste. Poznanie to wymaga nie tylko posiadania rozumu, ale chęci użycia go do poznania Boga.

Boga jako początek i cel wszystkich rzeczy można poznać przyrodzonym światłem rozumu przez rzeczy stworzone, czyli pośrednio. Poznania Boga nie można sprowadzać do sfery pozaintelektualnej, np. głosu instynktu, przeżyć emocjonalnych, doświadczenia religijno – mistycznego oraz pragmatyzmu.

Bóg nie jest rzeczywistością materialną, dostępną poznaniu zmysłowemu człowieka. Jego istnienie nie jest także hipotezą z zakresu nauk przyrodniczych, sprawdzalną przez doświadczenie empiryczne. Twierdzenie „Bóg istnieje” jest wynikiem poznania metafizycznego, które przekracza dziedzinę faktów empirycznych. Filozoficzna argumentacja za istnieniem Boga odwołuje się do poznania przedfilozoficznego, tj. spontanicznego przekonania. Człowiek naturalnie, obserwując przyrodę, ma pojęcie transcendentnego Bytu, ma świadomość istnienia Boga. Jest to poznanie naturalne, gdyż nie odwołuje się do porządku wiary i uprzedza naukowo-filozoficzne opracowanie tematu.

Ludzkie poznanie jest dwupoziomowe: zmysłowe i intelektualne. Jedno i drugie może być bezpośrednie lub pośrednie. Istnienie przedmiotów materialnych (biurka, domu) jest uchwytne w bezpośrednim poznaniu zmysłowym, natomiast istnienie elektronów dla fizyka jest przedmiotem pośredniego poznania zmysłowego. Intelektualnie bezpośrednio poznajemy prawdy zdroworozsądkowe oraz podstawowe zasady logiczno – bytowe: tożsamości, niesprzeczności i racji dostatecznej. Umysłowe poznanie pośrednie ma miejsce w dwu zasadniczych sprawach: naturę bytu duchowego (duszy ludzkiej) poznajemy z jej przejawów a istnienie Boga ze skutków Jego działania.

Argumenty („drogi”) św. Tomasza na istnienie Absolutu

Tylko metafizyka jest uprawniona do rozważania problemu realności Absolutu, natomiast nauki przyrodnicze i humanistyczne – z racji swego przedmiotu i stosowanych metod – nie mogą podjąć tego zadania.

Argumenty filozofii Boga mają zatem filozoficzną terminologię, uznają przygodny charakter świata, przede wszystkim zaś odwołują się do zasady niesprzeczności i racji dostatecznej. Wszelkie argumenty tego typu uzasadniają istnienie transcendentnej Przyczyny realnej rzeczywistości. Punkt dojścia jest ten sam: Bóg – ostateczne wyjaśnienie widzialnego świata.

Stworzenie (świat materialny) ze swoim dynamizmem: ruch, stawanie się, przygodność, porządek i piękno świata, dają poznać Boga jako początek i cel wszechświata.

• 1) Argument z ruchu wskazujący na istnienie Pierwszego Motoru.

Pierwsza droga opiera się na pojęciu ruchu, rozumianego jako zmiany. Wszystko co się porusza musiało być poruszone przez coś innego. Ten ciąg „poruszaczy” nie może być nieskończony. Musi istnieć jakiś Pierwszy Motor – Bóg.

• 2) Z przyczynowości sprawczej dowodzący istnienia Pierwszej Przyczyny świata.

Każdy skutek ma swoją przyczynę. Nic na świecie nie może być przyczyną siebie. Ten ciąg przyczyn nie może być nieskończony. Musi istnieć jakaś Pierwsza Przyczyna Sprawcza – Bóg.

• 3) Z przygodności rzeczy wskazujący istnienie Bytu Koniecznego.

Trzecia droga wychodzi od stwierdzenia, iż wszystko co istnieje na świecie jest przypadkowe (to znaczy mogłoby nie istnieć). Jeśli mogłoby nie istnieć, to znaczy, że kiedyś nie istniało (bo jest sprzecznością myśleć, że coś mogło nie istnieć a jednocześnie, że zawsze istniało). Dlatego więc, aby istniały byty przypadkowe – a istnieją – musi istnieć jakiś Byt Konieczny sam w sobie – Bóg.

• 4) Ze stopniowania doskonałości, mówiący o istnieniu Doskonałości Maksymalnej.

Rzeczy mają różny stopień doskonałości. Ten stopień doskonałości zależy od stopnia zbliżenia do czegoś, co ma tej doskonałości więcej. Istnieje więc coś, co jest Najwyższą Doskonałością i najwięcej bytem (maxime ens). Jest to przyczyna istnienia, dobra i wszelkiej doskonałości rzeczy – Bóg.

• 5) Z celowości, stwierdzający istnienie stwórczego Rozumu kosmosu. 

W świecie istnieje pewien porządek: ciała naturalne działają celowo. Rzeczy pozbawione wszelkiego poznania o tyle dążą do celu, o ile są kierowane ku niemu przez kogoś obdarzonego zdolnością poznania i myślenia. A więc istnieje ktoś, kto kieruje wszystkimi naturalnymi rzeczami ku celowi – Bóg.