Wiosenne kwiaty…

Biologia -

Przyroda budzi się do życia i już kwitną pierwiosnki, zawilce, żonkile.... Jak je rozpoznać? Każdy gatunek biologiczny jest opisany nazwą rodzajową i gatunkową. Jest to nazewnictwo binominalne, czyli dwuimienne. Zostało wprowadzone w 1623 roku przez braci Gasparda i Jeana Bauhin, ale upowszechnił je Karol Linneusz. Dawniej stosowano nazwy polinominalne: nazwę rodzajową i opis do 12 słów. Z wygody zaczęto używać zamiast długiego opisu gatunków – nazwę gatunkową. Oczywiście, nazwy na ogół pochodzą z łaciny. Np. złoć żółta –jej pełne cytowanie brzmi: Gagea lutea Ker Gawl., Bot. Mag. 30: t. 1200. 1809. Wyjaśnijmy co znaczy ten zapis. Pełna nazwa gatunku zawiera nazwę rodzajową – Gagea - złoć, nazwę gatunkową – lutea - żółta, następnie skrót nazwiska autora, który tak po raz pierwszy nazwał ten gatunek. Ker Gawl. to skrót nazwiska Ker Gawler. Gatunek został opisany w czasopiśmie Botanical Magazine, w tomie 30, na 1200 tablicy (plansza zawierająca rysunek rośliny), w roku 1809. Uff udało się. Takimi rzeczami zajmuje się dziedzina nauki zwana taksonomią (systematyką). W ogródkach możemy spotkać odmiany z hodowli. Zatem, gdy nie jesteśmy pewni nazwy gatunku, możemy podać samą nazwę rodzajową, np. Primula sp. Skrót sp. oznacza species i zapisuje się tak gatunek oznaczony tylko do rodzaju, czyli jest to na pewno Primula, ale może to być Primula vulgaris albo Primula juliae albo jeszcze inny gatunek. Zapoznajmy się z innymi nazwami wiosennych gatunków: pierwiosnek gruziński (Primula juliae Kusn.), zawilec gajowy (Anemone nemorosa L.), cebulica syberyjska (Scilla siberica), stokrotka pospolita (Bellis perennis L.), narcyz żonkil, żonkil (Narcissus jonquilla L.), szafran, krokus (Crocus L.), hiacynt wschodni (Hyacinthus orientalis L.). Skrót L. oznacza Linneusza. Jeszcze jedno – nazwy gatunków po łacinie piszemy kursywą. Na koniec: magnolia pośrednia (Magnolia xsoulangeana Soul.-Bod.) i forsycja pośrednia Forsythia ×intermedia Zabel (Forsythia suspensa ×viridissima).

„Iks” przed nazwą gatunkową oznacza mieszańca powstałego z dwóch gatunków: magnolia pośrednia jest mieszańcem magnolii purpurowej(M. liliflora) i magnolii nagiej(M. denudata), forsycja pośrednia jest mieszańcem Forsythia suspensa i Forsythia viridissima.

Na co dzień używamy polskich nazw gatunków, ale osoby zainteresowane studiowaniem nauk biologicznych i pokrewnych będą uczyć się też nazw łacińskich. Posługiwanie się nazwami łacińskimi ułatwia komunikację z naukowcami z innych krajów, np. na konferencjach naukowych czy publikując wyniki prac naukowych.

Życzę słonecznych spacerów,

Agnieszka Kowalkowska

nauczyciel akademicki
Uniwersytet Gdański, Wydział Biologii, Katedra Cytologii i Embriologii Roślin