W poszukiwaniu obiektywnej prawdy o rzeczywistości, czyli o metafizyce

Filozofia -

Poszukiwanie prawdy o sobie, o otaczającym świecie, jest wewnętrzną potrzebą człowieka. Nauki przyrodnicze dają coraz bardziej wszechstronny opis świata, ale nie są w stanie dostarczyć wyczerpujących przesłanek do utworzenia światopoglądu, którego każdy myślący i poszukujący sensu życia człowiek potrzebuje.

Pomimo rozwoju nauk doświadczalnych i przyrodniczych, przy szukaniu prawdy konieczna jest metafizyka, której przedmiotem badań jest rzeczywistość w jej ponad fizycznym ujęciu. Owo ujęcie jest konieczne, aby poznać rzeczywistość w sposób kompletny, obiektywny, a prawda to przecież tożsamość umysłu człowieka z obiektywną rzeczywistością.

W ujęciu Arystotelesa i Tomasza z Akwinu, metafizyka jest nauką o bycie „jako bycie” oraz jego najwyższych, czyli ostatecznych przyczynach. Jest nauką opartą na poznaniu racjonalnym, dlatego nie może być traktowana jako postawa człowieka wynikająca z motywów irracjonalnych (filozof jako człowiek żyjący poza rzeczywistością). Przedmiotem tej nauki jest świat rzeczywisty, istniejący obiektywnie, a nie świat fikcji, bytów intencjonalnych, wytworów ludzkiego umysłu, możliwości czy hipotetycznych przypuszczeń. Filozofia, w odróżnieniu od nauk doświadczalnych, bada całość rzeczywistości ujmowanej w aspekcie bytowości, czyli realnego istnienia. Przedmiotem jej badań jest struktura bytu, jego kategorie, ostateczne przyczyny oraz właściwości transcendentalne.

Metafizyka jest „pierwszą filozofią”, ponieważ mówi o najwyższych, czyli pierwszych racjach istniejącego świata. Klasycznie to naczelna dyscyplina filozoficzna. Metafizyka to inaczej ponad-fizyka, ponieważ jest nauką o rzeczywistości ponadzmysłowej (wykraczającej poza poznanie przez zmysły) i ponad fizycznej. Czasem nazywa się ją ontologią, czyli nauką o bycie, to znaczy o tym, co istnieje.

Metafizyka jest nie tylko wiedzą, ale także mądrością. Dlatego nie można podjąć studium metafizyki bez właściwej postawy egzystencjalnej, mianowicie autentycznego poszukiwania obiektywnej prawdy o rzeczywistości. Prawda jest fundamentem wszelkich innych wartości i nie można zrozumieć istnienia obiektywnych uniwersalnych zasad moralnych i etycznych bez rozumienia istnienia obiektywnej rzeczywistości, a tym właśnie zajmuje się metafizyka. Dlatego postawy sceptycyzmu, empiryzmu, racjonalizmu, pragmatyzmu i konsumizmu utrudniają lub wręcz uniemożliwiają akceptację metafizyki, ponieważ opierają się na subiektywnej, sprzecznej z nią, wizji rzeczywistości.

Materialnym przedmiotem metafizyki jest cała rzeczywistość, wszystko co istnieje, a więc zarówno byty materialne, jak i niematerialne; byty samoistne (substancjalne), jak i przypadłościowe; konieczne i niekonieczne; żyjące i nieożywione. Właściwym przedmiotem metafizyki jest świat bytów realnych, natomiast byty myślne (logiczne) są jedynie jej przedmiotem ubocznym. Metafizyka bada substancję, przypadłości natomiast, tkwiące w substancjalnym podmiocie, są drugorzędnym przedmiotem zainteresowań metafizyki.

Formalnym przedmiotem metafizyki jest aspekt bytowości istnienia.

Metafizyka to filozofia nie istoty, ale istnienia.

Filozofia i nauki przyrodnicze mają wspólny przedmiot materialny, jest nim rzeczywistość. Różnią się przedmiotem formalnym i zastosowaniem różnych metod badawczych. W oczywisty sposób nauki dopełniają się wzajemnie.

Katarzyna Zdrzenicka

fot. Magdalena Blaszczyk