Toruń

Podróże po Polsce -

Toruń jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych miast Polski północnej. Początki miasta sięgają VIII wieku. Przy przeprawie przez Wisłę powstała osada handlowa. Od pierwszej połowy XIII od połowy XV wieku w rękach krzyżackich. Powstało Stare i Nowe Miasto, które z czasem połączono. Rozwinął się handel, rzemiosło i budownictwo. W 1473 roku w Toruniu urodził się Mikołaj Kopernik.

W okresie pierwszej Rzeczpospolitej Toruń został włączony do Korony, był wtedy „spichlerzem” i trzecim miastem Polski. Niestety kolejne najazdy wojsk szwedzkich, saskich i rosyjskich powodują stopniowy upadek miasta. Od 1793 roku Toruń znalazł się w zaborze pruskim. Miasto zostaje ufortyfikowane, rozwija się przemysł i komunikacja. Po I wojnie światowej Toruń stał się stolicą województwa pomorskiego, ośrodkiem administracyjnym, przemysłowym i wojskowym. W okresie PRL-u stolicę przeniesiono do Bydgoszczy. Powołano Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Toruń jest jednym z najcenniejszych w Polsce zespołów architektonicznych o średniowiecznym okładzie przestrzennym. W 1997 r. zespól Staromiejski Torunia został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. W Toruniu znajduje się sześć zabytków klasy 0 (Ratusz, Kamienica pod Gwiazdą, Katedra św. Janów, kościół Wniebowzięcia NMP, kościół św. Jakuba, Dom Eskenów), pięćdziesiąt zabytków klasy I i dwieście siedemdziesiąt klasy II. Toruń został wpisany na listę siedmiu centrów historycznych Polski.

Do najcenniejszy zabytków Torunia należy Rynek Starego Miasta. Rynek otaczają trzykondygnacyjne kamienice najbogatszych mieszkańców kupców i rzemieślników zbudowane w XIV wieku. W XVI wieku dekoracje gotyckie zastępowano renesansowymi, a następnie barokowymi. W XIX wieku nawiązano do stylów historycznych – neogotyckiego, neorenesansowego i klasycznego. Centrum Rynku zajmuje ratusz. W 1399 r. na rzucie prostokąta wzniesiono dwukondygnacyjny gotycki ratusz z wieżą i dziedzińcem pośrodku. Ratusz został osadzony na planie roku kalendarzowego: 1 wieża to 1 rok, 4 wieżyczki to 4 pory roku, 52 sale to 52 tygodnie i 365 okien jak 365 dni w roku. Na początku XVII wieku ratusz przebudowano w stylu renesansu niderlandzkiego. Ratusz spłonął w czasie potopu szwedzkiego. Obecny ratusz jest wynikiem przebudowy w okresie historycznym oraz zachowania elementów dorobku architektonicznego w trakcie prac remontowych w czasach współczesnych. W południowej pierzei Rynku Staromiejskiego znajduje się Dwór Artusa. Obecny trzeci z kolei powstał w drugiej połowie XIX wieku. W Dworze Artusa król Kazimierz Jagiellończyk zawarł II pokój toruński.

Na ulicy Kopernika znajdują się dwie (obecnie połączone przejściem) gotyckie kamienice. W jednej z nich mieszkali rodzice Mikołaja Kopernika. Obecna bryła kamienic pochodzi z XV wieku i należy do najlepiej zachowanych gotyckich kamienic mieszczańskich w Toruniu. Obecnie znajduj się tu Muzeum Mikołaja Kopernika.

Gotyckie Mury Obronne zostały zbudowane w XIII i XIV wieku przez Krzyżaków, a podwyższone w XV wieku. Najdłuższy ich fragment znajduje się nad Wisłą. Z ośmiu bram zachowały się trzy nadwiślańskie ( Mostowa, Żeglarska, Klasztorna) oraz Starotoruńska (Krzywa Wieża).

W handlującym zbożem Toruniu w pobliżu Wisły znajdowało się wiele spichlerzy. Pierwotnie gotyckie przebudowane później w innych stylach.

Zamek Krzyżacki był jedną z najstarszych budowli fortyfikacyjnych w państwie krzyżackim i najważniejszym elementem fortyfikacji średniowiecznego Torunia. Zbudowany w XIII wieku i rozbudowywany w XIV wieku składał się z zamku właściwego z kaplicą i przedzamcza. W 1454 r. został zdobyty przez mieszczan toruńskich i rozebrany. Część zamku przetrwała do naszych czasów w postaci odrestaurowanej ruiny.

Katedra świętych Janów wznoszona była z cegły w stylu gotyckim od połowy XIII do końca XV wieku jako kościół parafialny św. Jana Chrzciciele i św. Jana Ewangelisty. Tu w 1473 r. został ochrzczony Mikołaj Kopernik. Po utworzeniu w 1992 r. diecezji toruńskiej kościół stał się katedrą. Dzisiejsza formę świątynia uzyskała w latach 1407-1433. W 1500 r. zawieszono w niej dzwon Tuba Dei. W świątyni dominują barokowe i rokokowe ołtarze. Na ścianach i filarach występują gdzieniegdzie gotyckie malowidła.

Kościół Wniebowzięcia NMP zbudowany przez franciszkanów w połowie XIV wieku, to gotycka trójnawowa budowla bez wież z przyległymi zabudowaniami klasztornymi. Świątynia ma przepiękne wnętrze; sklepienie gwiaździste, organy z początku XVII wieku, rokokowy ołtarz główny. Tutaj znajduje się grób Anny Wazówny, siostry Zygmunta III Wazy.

Małgorzata Fraszewska