Piłka nożna

Historia -

Historia piłki nożnej sięga zamierzchłych czasów. Już w starożytnych Chinach, Egipcie, Grecji i Rzymie znano zabawę piłką. W średniowieczu uprawiano podobną grę w Anglii, Francji i północnych Włoszech.

Pierwsze kluby piłkarskie postały w połowie XIX wieku w środkowej Anglii. W 1863 r. utworzono pierwszy związek piłkarski (The Football Association, FA). W tym samym roku ustanowiono przepisy gry, które z niewielkimi zmianami przetrwały do dziś.  

Pierwszy mecz międzynarodowy rozegrano w 1872 r. między Anglią a Szkocją (zakończył się on bezbramkowym remisem). W latach 1880–1885 zaczęły powstawać kluby piłkarskie w Holandii, Niemczech i Danii. Kilka lat później powstały pierwsze narodowe federacje piłkarskie. Nie udały się próby spopularyzowania futbolu w USA przez emigrantów szkockich i irlandzkich. W 1904 roku powstała w Paryżu Międzynarodowa Federacja Piłkarka (Fédération Internationale de Footbal Association, FIFA). Do programu igrzysk olimpijskich wprowadzono piłkę nożną od 1908 r. i pozostaje ona w nich do dziś (poza przerwą w roku 1932).

W okresie międzywojennym piłka nożna była najpopularniejszą dyscypliną w Europie i Ameryce Południowej. Wielkie zainteresowanie rozgrywkami piłkarskimi spowodowało, że FIFA zorganizowała Mistrzostwa Świata. Odbyły się one w 1930 roku w Urugwaju. Ze względów komunikacyjnych nie dotarło tam wiele drużyn z Europy. Mistrzem została drużyna Urugwaju.

Mistrzostwa świata w piłce nożnej odbywają się co cztery lata. Do 1994 roku mundiale miały miejsce na zmianę w Europie i w Ameryce Łacińskiej. W 1994 roku po raz pierwszy rozegrano mistrzostwa w Stanach Zjednoczonych. W 2002 r. odbyły się one po raz pierwszy w Azji (w Korei Południowej i Japonii), a w 2010 r. w Afryce (RPA). Tylko jedna reprezentacja Brazylii wystąpiła we wszystkich turniejach finałowych. Brazylia pięć razy zdobyła tytuł mistrzowski i jest absolutnym rekordzistą pod tym względem. Aktualnym mistrzem świata jest reprezentacja Niemiec, która wygrała turniej w Brazylii w 2014 r.

Dużo niższą rangę mają turnieje piłki nożnej podczas Igrzysk Olimpijskich. Profesjonalnym piłkarzom zezwolono występować na letnich igrzyskach olimpijskich dopiero w 1984 r., ale tylko reprezentantom Azji, Afryki, strefy CONCACAF i Oceanii. Całkowicie zakaz anulowano w 1992 r., ale wtedy wprowadzono ograniczenia wiekowe. W każdej drużynie może występować maksymalnie trzech zawodników dowolnego wieku, pozostali nie mogą przekroczyć 23. roku życia.

 Unia Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA) została założona w 1954 r. Jest organizatorem europejskich pucharów – turniejów dla drużyn klubowych. Ich nazwy i system rozgrywek zmieniał się wiele razy. Obecnie są to Liga Mistrzów i Liga Europy. Od 1960 r. organizowane są Mistrzostwa Europy. Pierwsze odbyły się we Francji, a wygrał ZSRR. Najwięcej tytułów Mistrza Europy mają reprezentacje Niemiec i Hiszpanii – po trzy. Dotychczas rozebrano 14 turniejów. Jedenaście razy w turniejach finałowych wystąpiła reprezentacja Niemiec.

            Pierwszy mecz piłkarski na ziemiach polskich rozegrano w 4 lipca 1894 r. między Sokołem Kraków a Sokołem Lwów (0:1). Polski Związek Piłki Nożnej powstał w 1919 r. Pierwsze rozgrywki o Mistrzostwo Polski przeprowadzono w 1921 r., wygrała je Cracovia. W okresie międzywojennym głównymi centrami piłki nożnej były Kraków, Lwów, Poznań i Śląsk. Tylko drużyny z tych regionów zdobywały tytuły mistrzów Polski – Cracovia, Wisła i Garbarnia Kraków, Pogoń Lwów, Warta Poznań, Ruch Chorzów. Po 1945 r. dominującymi ośrodkami stały się Warszawa i Śląsk. W latach siedemdziesiątych utracone uprzednio pozycje zaczęła odzyskiwać piłka nożna w Krakowie i Poznaniu. Nieco później silnymi ośrodkami stały się Łódź i Wrocław. Najwięcej razy tytułami Mistrza Polski cieszyli się piłkarze Ruchu Chorzów i Górnika Zabrze – po czternaście razy. 18 grudnia 1921 r. odbył się w kraju pierwszy mecz międzypaństwowy. Polska zmierzyła się z Węgrami, wygrywając 1:0.

Na mistrzostwach świata reprezentacja Polski zadebiutowała w 1938 roku we Francji przegrywając swój jedyny mecz z Brazylią 5:6. Na kolejny występ w turnieju finałowym czekaliśmy aż do 1972 r., kiedy to „Orły Górskiego” zajęły w Monachium trzecie miejsce, wygrywając z Brazylią 1:0. A Grzegorz Lato został królem strzelców. Mundial w Argentynie w 1976 r. nie był dla Polaków zbyt udany. W 1982 r. w Hiszpanii Polacy, wygrywając z Francją 3:2, powtórzyli sukces z Niemiec. W kolejnych mistrzostwach świata Polacy startowali ze zmiennym szczęściem. Do turniejów finałowych zakwalifikowali się w roku 1986, 2002 i 2006, kończąc swój udział na fazie grupowej.

Sukcesami może się szczycić reprezentacja Polski na igrzyskach olimpijskich. W 1972 roku z Monachium Polacy zdobyli złoty medal. Dwukrotnie cieszyliśmy się ze srebrnego medalu w 1976 r. w Montrealu i w 1992 r. w Barcelonie. W turniejach finałowych Mistrzostw Europy reprezentacja Polski uczestniczyła tylko dwa razy w 2008 r. w Austrii i Szwajcarii oraz w 2012 r. w Polsce i Ukrainie. W obu turniejach udział Polski zakończył się na fazie grupowej.

Rekordzistą pod względem ilości meczów w reprezentacji Polski jest Michał Żewłakow, który rozegrał 102 meczy, 100 meczy rozegrał Grzegorz Lato. Najwięcej bramek – aż 48 – zdobył Włodzimierz Lubański.

W 2012 r. Polska wspólnie z Ukrainą była gospodarzem turnieju finałowego Mistrzostwa Europy. Wydarzenie to przyspieszyło powstanie w Polsce nowych stadionów. Gospodarzami meczów były: Warszawa, Gdańsk, Poznań i Wrocław.

 

 

 

 

 

 

Tekst i zdjęcia Małgorzata Fraszewska