Moryń

Podróże po Polsce -

Moryń jest małym miasteczkiem położonym nad jeziorem Morzycko na Pojezierzu Myśliborskim w południowej części województwa szczecińskiego. Już we wczesnym średniowieczu nad jeziorem istniał gród, który w 1263 r. został opanowany przez Banderburczyków.

Prawa miejskie Moryń otrzymał przed rokiem 1306. W latach 1402-54 należał do Krzyżaków. Moryń nigdy nie rozwinął się w duże i znaczące miasto. Mieszkańcy żyli głównie z pracy na roli, hodowli bydła, handlu i rzemiosła. Do 1945 r. miasto było w Brandenburgii, jego niemiecka nazwa brzmiała Mohrin.

Moryń nie był zniszczony podczas II wojny światowej. Układ urbanistyczny i architektura zachowały swój zabytkowy charakter. Stare miasto ma kształt półkola o średnicy ok. 300 m i jest otoczone kamiennym murem z półotwartymi basztami z XIII wieku w całości zachowanym. Bramy rozebrano na początku XIX wieku. Zabudowa wewnątrz murów jest w większości stara. Są to głównie parterowe domy pochodzące z XVIII i XIX wieku. Część z nich zbudowana jest z muru pruskiego. Przy rynku stoi ratusz.

Najcenniejszym zabytkiem jest kamienny romańsko-gotycki kościół z XIII wieku. Jest jedną z najstarszych świątyń na terenie Pomorza Zachodniego. Wzniesiony w całości z ciosów granitowych ma rzadko spotykaną na Pomorzu formę trzynawowej bazyliki z transeptem i wieżą z przejazdem na osi północ-południe. Romańska tradycja, do której nawiązał budowniczy bazyliki, jest tu, jak nigdzie indziej, w pełni wyczuwalna. Klimat średniowiecza panuje też w mrocznym wnętrzu rozświetlonym wąskimi okienkami, o ścianach przeprutych potężnymi arkadami, z reliktami zdobiących je polichromii i kamienną średniowieczną mensą.

Kościół jest budowlą złożoną powstałą w wyniku dwóch średniowiecznych faz budowlanych. Najstarszą częścią jest prostokątne prezbiterium i dwa ramiona transeptu ze ścianami szczytowymi. Charakterystycznymi motywami podziałów tych elewacji są rozety i liczne, zakończone ostrymi łukami, blendy. W ścianie wschodniej motyw trzech wąskich okien symbolizujących Trójcę świętą. Ta część świątyni zbudowana została w latach 1263-65, najprawdopodobniej z fundacji księcia Bamima I, który oddał ją pod opiekę sprowadzonym z Paryża mnichom z zakonu Wiktorynów reguły św. Augustyna.

W drugiej fazie budowy, która miała miejsce około roku 1350 zbudowany został korpus nawowy w formie trzynawowej i dwuprzęsłowej bazyliki o wnętrzach krytych otwartą więźbą dachową i stropami drewnianymi. O późniejszym terminie budowy świadczą formy arkad międzynawowych, zakończonych już bardzo ostrymi łukami oraz forma portalu w stronie zachodniej. w okresie tym namalowane zostały polichromie. W 1350 r. patronat nad kościołem przejęli kanonicy z kolegiaty myśliborskiej. Wkrótce potem doszło do przebudowy wieży o masywnych, słabo rozczłonkowanych murach i oryginalnym rozwiązaniu przyziemia z otwartą kruchtą podwieżową, z dwoma arkadami przejazdowymi. Architektura wieży, ukształtowana w formach typowych dla budowli obronnych, jest na Pomorzu rozwiązaniem unikalnym. Średniowieczny cykl budowy zakończony został w pierwszej połowie XV w. wzniesieniem kaplicy, dostawionej do południowej elewacji transeptu. Świadczy o tym odmienna technika budowy, mieszany kamienno-ceglany materiał, wieloboczny rzut kaplicy oraz forma skrabitowych fryzów zdobiących górne partie elewacji.

Uzyskany w średniowieczu kształt świątynia zachowała do połowy XVII wieku. W okresie transformacji doszło tylko do wymiany wyposażenia. W czasie wojny trzydziestoletniej kościół został częściowo zniszczony. Spaliło się najprawdopodobniej zwieńczenie wieży i dach korpusu. Po pożarze wykonano nowe zwieńczenie wieży z latarnią i nowy potężny dwuspadowy dach pokrywający wszystkie nawy. Prace te były prowadzone pod koniec XVII wieku w okresie polepszenia sytuacji gospodarczej miasta. Wtedy też z fundacji rodziny Schönebecków wnętrze kościoła wyposażono w nowe sprzęty, w tym w bogatą barokową ambonę, która zachowała się do dziś. W 1576 r. zmieniono zwieńczenie wieży, znosząc ją w zachowanych do dziś formach. W 1783 r. w czasie pożaru miasta spaliła się plebania, a wraz z nią wszystkie akta kościelne. Stąd o przebudowach świadczą głównie jego formy.

W XIX i XX wieku prowadzono tylko niewielkie prace remontowe polegające na malowaniu ścian i wymianie pokrycia dachu oraz wymianie posadzki, ławek i stolarki okiennej. W 1945 r. kościół został przejęty przez parafię rzymskokatolicką pod wezwaniem Ducha Świętego. W okresie powojennym z kościoła zostały usunięte empory. W 1955 r. przeprowadzono remont wnętrza. W trakcie prac przy ołtarzu odkryta została romańska mensa ołtarzowa (jedna z najstarszych na ziemiach polskich) oraz fragmenty średniowiecznych polichromii na ścianach prezbiterium i ścianie łuku tęczowego. Ściany te zostały poddane renowacji.