Miejskie ptaki (zimą)

Biologia -

W mieście żyje wiele gatunków ptaków. Niektóre z nich jak: kawki, gawrony czy wróble stale żyją obok człowieka i przez to często je spotykamy, o innych, takich jak: puszczyki czy pustułki wiemy, że bytują w pobliżu, choć rzadko je obserwujemy.

Czasem nie zwrócilibyśmy uwagi, nawet na ptaki powszechnie występujące w pobliżu, gdyby same nie przypomniały o swoim istnieniu wydając głośne dźwięki, albo upuszczając prosto nam na głowę niesioną w dziobie zdobycz – kawałek chleba lub orzech.

kaczka krzyżówka

Do ptaków, które możemy zobaczyć w mieście przez cały rok należą: wróble, kosy, kwiczoły, wrony, gawrony, szpaki, zięby, sikorki, gołębie, sroki, kawki, a także łabędzie, kaczki krzyżówki, mewy i wiele innych. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, zarówno wiosną, jak i zimą obserwujemy te same osobniki. Niektóre spośród ptaków, które wykluły się w

gołąb

Polsce, jesienią migrują z lęgowisk na zimowiska np. przemieszczają się na zachód, a z północy i ze wschodu przylatują do nas „ich zmiennicy”, czyli inne populacje tego samego gatunku w poszukiwaniu bardziej sprzyjających warunków życia. Do gatunków ptaków migrujących w ten sposób należą np.: szpaki, gawrony czy kawki częściowo zięby, sikorki i kosy.

Przestrzeń zurbanizowana nie jest idealnym środowiskiem życia dla ptaków. Oprócz przekształconego środowiska spotykają tu wiele zagrożeń związanych z działalnością człowieka oraz niedogodności związanych z infrastrukturą transportową czy elektryczną. Jednak ptaki dobrowolnie wykorzystują to nienaturalne środowisko życia ze względu na korzyści jakie mogą czerpać z życia w sąsiedztwie

sroka

człowieka. Jedną z nich jest obfitość łatwo dostępnego pokarmu czyli wszelkich jadalnych resztek, które można znaleźć, niezależnie od pory roku, w śmietnikach, na ulicach i podwórkach, a nawet na drzewach. Z resztek tych chętnie korzystają gołębie, wróble, kawki czy mewy. Sroki, jako ptaki o awanturniczym usposobieniu lubią wyjadać pokarm z psich czy kocich misek wystawianych na terenie ogródków czy podwórek domów jednorodzinnych. Nie ma wątpliwości, kot nie obroni swojej miski przed sroką. Sroka nie mając naturalnych wrogów, nikogo nie boi się, a dla kota może być nawet niebezpieczna.

dokarmianie ptaków

W mieście spotykamy także ptaki, które bytują w pobliżu człowieka z innych względów niż łatwy dostęp do pokarmu. Oprócz pokarmu, miasto zapewnia ptakom wyższą temperaturę powietrza, oraz wolne miejsca do zasiedlenia, co szczególnie ważne jest zimą Ostoją wielu gatunków ptaków miejskich są parki, cmentarze, działki i skwery, ale zwierzęta te pomysłowo korzystają także z różnych rozwiązań architektonicznych przestrzeni zurbanizowanej np.: zakamarków dachów bloków i kamienic (pustułki), przewodów wentylacyjnych i kominowych (kawki), strychów (gołębie) czy wreszcie słupków ogrodzeniowych (sikorki)

kawki

W wielu miastach (np. Siedlce, Wrocław) gawrony czy kawki tworzą w parkach lub na cmentarzach duże kolonie (np. kolonia we Wrocławiu liczy ok. 250000 osobników). Sąsiedztwo tych krukowatych może być uciążliwe dla mieszkańców miast nie tyle ze względu na ich obecność w przestrzeni miejskiej i wydawane odgłosy, co zanieczyszczenie alejek parkowych.

mewa

Niektóre z ptaków miejskich stale bytują w granicach miasta, a niektóre tylko przejściowo koncentrują się w centrach miast zimą. Od wielu lat obserwuje się coraz więcej mew śmieszek w centrum Warszawy (i w innych miastach również), gdzie zimą mając dogodne warunki do życia. Mewy żerują na wysypiskach śmieci i przy ujściach ściekowych, a oprócz tego przyciąga je pokarm celowo lub przypadkowo wykładany przez ludzi. Jednak wiosną mewy potrzebujące miejsc lęgowych wracają nad Wisłę, co nie przeszkadza im szukać pokarmu na komunalnych wysypiskach śmieci.

wrona siwa

Ciekawym przypadkiem ptaka miejskiego jest wrona siwa, której zasadniczym siedliskiem są skraje lasów i zadrzewienia śródpolne. Pomimo, że jest to gatunek wędrowny spotyka się także populacje osiadłe w mieście, gdzie wrona jako zwierzę wszystkożerne znajdzie różnorodne rodzaje pokarmu – od dżdżownic, małych ssaków i padliny, po resztki pozostawione przez ludzi. Dodatkowo miasto sprzyja wronom ze względu na brak prześladowań związanych z podejrzeniem o wykradanie jaj i piskląt z gospodarstw wiejskich.

zięba

Ptaki, które pozostają u nas na zimę pod względem budowy i fizjologii są przystosowane do panujących tu warunków klimatycznych. Jako kręgowce stałocieplne, dzięki sprawnemu metabolizmowi, są w stanie utrzymywać temperaturę ciała na określonym poziomie, nawet przy bardzo niskich temperaturach powietrza pod warunkiem stałego dostępu do pokarmu. Można zatem stwierdzić, że zima jest dla nich okresem trudnym, ale nie jest okresem śmiertelnie niebezpiecznym. Gdyby tak było, nie przylatywałyby do nas zimą ptaki z północno-wschodniej Europy (np.jemiołuszka, gil). Te gatunki, dla których okres zimy jest zbyt trudny do przetrwania, jesienią odlatują w łagodniejsze strefy klimatyczne, gdzie lepsza jest dostępność pokarmu i długość dnia pozwala na zdobycie odpowiedniej jego ilości.

sikorka

Ptaki zdolne są do samodzielnego zdobywania pokarmu bez pomocy człowieka pod warunkiem, że zimowa pokrywa śnieżna nie jest bardzo gruba. Poglądy przyrodników na temat dokarmiania ptaków są podzielone. Najczęstszym argumentem przemawiającym przeciwko praktyce dokarmiania ptaków jest przyzwyczajanie ich do łatwego pozyskiwania pokarmu w stałym miejscu, osłabianie instynktu oraz narażanie ich na choroby i atak ze strony drapieżników. Jednak dokarmianie ptaków może mieć też duży walor edukacyjny. Podczas prowadzenia obserwacji ptaków odwiedzających karmnik możemy się wiele o nich dowiedzieć. Możemy poznać różne gatunki, dowiedzieć się jaki pokarm im smakuje, w jak licznych stadach żyją i jak reagują na zagrożenia itp. Wydaje się, że kierując się rozsądkiem czyli przestrzegając kilku zasad, można pozwolić sobie na dokarmianie zwierząt, co dostarczy nam wielu informacji o nich oraz niewątpliwej przyjemności kontaktu z przyrodą.

kwiczoł (rodzina drozdowatych)

Należy zatem pamiętać, że ptaki dokarmiamy tylko zimą, podczas silnych mrozów i grubej pokrywy śnieżnej, kiedy dostęp do pożywienia jest utrudniony. Pokarm powinien być pełnowartościowy (ziarno zbóż, kasze, pokrojony chleb, słonina, nasiona i drobne owoce), nie zaś ciasto, spleśniałe zboże czy spleśniały chleb. Istotne jest, aby miejsce dokarmiania ptaków było stałe, zaciszne i bezpieczne.

Wielu cennych informacji o ptakach nie tylko w mieście i nie tylko zimą dostarczy lektura artykułów na stronie: www.ptaki.info.

Opracowanie: Renata Stoczkowska

Zdjęcia: Maria Obrębska, Renata Stoczkowska i Joanna Raczyńska