Krakowskie Planty

Architektura i wzornictwo, Podróże po Polsce -

Planty zwane dawniej plantacjami są zielonymi płucami centrum Krakowa. Powstały na miejscu średniowiecznych murów obronnych i fos po ich zburzeniu na początku XIX wieku. Plany liczą niecałe cztery kilometry długości i ponad 20 ha powierzchni. To ulubione miejsce spotkań nie tylko mieszkańców Krakowa.

W drugiej połowie XIX wieku Plantami opiekowali się wybitni ogrodnicy i artyści: zrekultywowano zieleń, drzewostan, wytyczono aleje spacerowe, postawiono kamienne ławy, sprowadzono wiele ozdobnych krzewów. Planty przekształcono w piękny park krajobrazowy. W okresie letnim stawiano na klombach ozdobne rośliny: agawy, palmy, draceny.

Stan ten z niewielkimi zmianami przetrwał do wybuchu drugiej wojny światowej. Podczas wojny hitlerowcy wycięli krzewy i na cele wojenne zrabowali żelazne ogrodzenia.

Po drugiej wojnie światowej Planty nie wróciły do dawnej świetności, ulegając okrojeniu i dewastacji. Dopiero od 1989 roku przywraca się im dawną świetność. Od końca XIX wieku na Plantach stawia się pomniki, które harmonijnie łączą się z zielenią. W końcu XX wielu na Plantach zaznaczono miejsca, w których stały baszty i bramy miejskie.

Spacer po Plantach zaczynamy od Barbakanu. Tuż obok znajduje się najnowszy na Plantach pomnik Jana Matejki odsłonięty jesienią 2013 roku. Na niewielkim wzgórzu znajduje się pomnik Jadwigi i Jagiełły. Pomnik ten pierwotnie wyobrażał Dąbrówkę i Mieszka I – pierwszych władców Polski. Powstał w 1866 roku z okazji dziewięćsetlecia chrztu Polski. Był przeznaczony do Ogrodów Watykańskich, lecz nigdy nie został tam umieszony. Trafił do Muzeum Narodowego w Krakowie. Postawiono go w 1886 r. dla upamiętnienia pięćsetnej rocznicy zawarcia unii w Krewie jako Jadwigę i Jagiełłę.

Nieopodal Pałacu Sztuki znajduje się pomnik Artura Grottgera, odsłonięty na początku XX wieku. Postawili go artyści polscy ze swoich składek dla uczczenia piewcy powstania styczniowego. Należy do najpiękniejszych pomników na plantach. Nieopodal budynków Uniwersytetu Jagiellońskiego stoi pomnik Mikołaja Kopernika. Dalej znajdujemy pomnik Grażyny i Litawora, postawiony tu w końcu XIX wieku. To bohaterka „Grażyny” Adama Mickiewicza, romantycznej poetyckiej opowieści.

Nieco dalej znajduje się postawiony w czterdziestą rocznicę śmierci pomnik Tadeusza Boya-Żeleńskiego, twórcy z okresu Młodej Polski.

Na południu Planty dochodzą do Wawelu. Mijamy Wawel. Część wschodnia Plant jest węższa i znajduje się na niej znacznie mniej roślin i pomników. Za zespołem hotelu Royal wznosi się niewielka późnobarokowa kapliczka, kiedyś przypuszczalnie „latarnia zmarłych”. To interesujący zabytek kultury materialnej z doby średniowiecza. Dawniej takie latarnie stawiano w pobliżu cmentarzy lub najczęściej przy szpitalach dla zapowietrzonych, aby mieszkańcy mogli je w porę ominąć i uciec przed zarazą.

W okolicy Teatru Słowackiego znajduje się pomnik komediopisarza Michała Bałuckiego. Niedaleko znajduje się neoklasyczny pawilon, który w zamierzeniu twórcy miał być częścią foksalu czyli ogródka rozrywkowego.

Barbakan Pomnik Jana Matejki
Pomnik Jadwigi i Jagiełły Pomnik Artura Grottgera
Pomnik Mikołaja Koprenika 5 Pomnik Grażyny i Latawora
Aleja na Plantach Popiersie Tadeusz Boya-Żelańskiego
Latarnia zmarłych Popiersie Michała Bałuckiego