Jak Alaska stała się częścią USA…

Historia -

Rosyjska Ameryka. Dotarcie do Alaski było rezultatem jednej z największych w historii ekspedycji naukowych, tzw. drugiej ekspedycji kamczackiej, trwającej w latach 1733-1743. W jej ramach, w czerwcu 1741 r. z Kamczatki wyruszyły dwa statki: Święty Piotr, którego kapitanem był Duńczyk w służbie Rosji, Vitus Bering, dowódca ekspedycji oraz Święty Paweł, dowodzony przez Aleksieja Czirkowa. Pierwszy do wybrzeży Alaski dotarł Czirikow, dzień po nim - 16 lipca 1741 r., Bering. Obaj wysłali ludzi do zbadania terenu. Droga powrotna okazała się dramatyczna dla statku Beringa. Duńczyk nie wrócił do Rosji, zmarł na szkorbut na wyspie, która otrzymała następnie jego imię. Do domu dotarli jednak członkowie wyprawy, przywożąc ze sobą piękne futra wydr morskich, co zachęciło rosyjskie stowarzyszenia handlarzy do regularnych wypraw morskich na Alaskę. Wyprawy te były długie, trwały dwa do czterech, a nawet więcej lat, co wymusiło na handlarzach zakładanie osad, w których odbywał się handel i z których wyruszali na polowania. W końcu lat dziewięćdziesiątych XVIII wieku niektóre siedziby uzyskały charakter stałych. Rosjanie oraz rdzenni mieszkańcy Syberii, wyprawiający się na polowania, wykorzystywali do polowań miejscową ludność, coraz bardziej uzależniając Aleutów ekonomicznie. Na niektórych obszarach pojawiły się praktyki niewolnicze, toczyły się też walki. W wyniku tej sytuacji, a przede wszystkim z powodu chorób przywiezionych przez handlarzy, w ciągu 60 lat wyginęło 80% plemienia Aleutów.

W 1799 r. na wyspie Baranowa Rosjanie założyli osadę Sitka, w tym samym roku car Paweł I przyznał monopol na handel futrami Mikołajowi Rezanowowi, sukcesorowi słynnej wówczas firmy handlowej Szelikow-Golikow. Rezanow utworzył Towarzystwo Rosyjsko-Amerykańskie do zarządzania kolonią rosyjską. W zamian za monopol na handel futrami, Towarzystwo miało realizować program kolonizacji.

Rosjanom nigdy nie udało się całkowicie skolonizować Alaski. Trafili na opór rdzennych plemion, zwłaszcza Tilgitów. Coraz trudniej było pozyskiwać futra, zaś monopol handlowy był zagrożony ze strony traperów i myśliwych amerykańskich, a także Kompanii Zatoki Hudsońskiej, która miała swoje faktorie w sąsiedztwie Alaski. Podział wpływów między USA a Rosją został ustalony traktatem z 1824 r., który wyznaczył granicę na 54˚40’ szerokości geograficznej północnej. Rok później identyczna granica została potwierdzona na mocy traktatu brytyjsko-rosyjskiego.

Od początku lat 60-tych XIX wieku Rosjanie rozważali pozbycie się coraz bardziej kłopotliwej kolonii. Przetrzebienie zwierząt futerkowych oraz nieprzestrzeganie przez amerykańskich i brytyjskich handlowców postanowień traktatów wyznaczających strefy wpływów utrudniało Rosjanom funkcjonowanie. Towarzystwo Rosyjsko-Amerykańskie znalazło się na granicy bankructwa. Obok niskich dochodów z handlu, do woli sprzedaży Alaski przyczyniła się także chęć utrzymania tego terytorium poza wpływami brytyjskimi, co szczególnie po wojnie krymskiej nabrało znaczenia prestiżowego, a także trudna sytuacja finansowa samej Rosji.

Alaska częścią USA. Stany Zjednoczone były bardzo zainteresowane kupnem Alaski. Pierwsze oferty amerykański sekretarz stanu Wiliam Seward przedstawił w 1860 r., do sprawy powrócono po wojnie secesyjnej. Na początku 1867 r. ambasador rosyjski w Waszyngtonie Eduard de Stoeckl uzyskał pełnomocnictwa cara do negocjacji traktatu. Umowę zawarto o 4 nad ranem 30 marca 1867 r. Terytorium Alaski o powierzchni 1,5 mln km² zostało sprzedane Stanom Zjednoczonym za 7,2 mln dolarów. 1 hektar kosztował więc zaledwie niecałe 5 centów. Senat amerykański zatwierdził zakup w dniu 7 kwietnia 1867 r., Izba Reprezentantów dopiero w następnym roku. Transakcja była wówczas określana w USA jako „głupstwo Sewarda” lub zakup „ogrodu dla misia polarnego Andrew Johnsona”. Seward argumentował, że Alaska ma handlowe i strategiczne znaczenie w strefie Pacyfiku, jej zakup znacznie powiększa terytorium narodowe i wyklucza możliwość brytyjskiej ekspansji w tej części Ameryki. Późniejsze odkrycie złota i ropy naftowej ostatecznie dowiodło, że wydane 7,2 mln dolarów było niewielką inwestycją w porównaniu z korzyściami, które USA uzyskało.

Flagę amerykańską podniesiono na Alasce 18 października 1867 r., a dla mieszkańców konkretnie odczuwalna była zmiana daty – w związku z przejściem z kalendarza juliańskiego na gregoriański zaraz po piątku 6 października 1867 r. nadszedł kolejny piątek – 18 października 1867 r., a więc z kalendarza zniknęło 12 dni.

Alaska uzyskała status departamentu i znalazła się pod jurysdykcją najpierw armii amerykańskiej, następnie Departamentu Skarbu, a potem marynarki amerykańskiej. Pierwszym administratorem został Polak, Włodzimierz Krzyżanowski. W 1884 r. nastąpiła zmiana nazwy na dystrykt Alaski. Wraz z odkryciem złota na terenie Jukonu w sąsiedniej Kanadzie, Alaska przeżyła ożywienie ekonomiczne – na jej terenie osiedliło się wielu górników, a przez terytorium przebiegał szlak transportowy z kopalni w Jukonie. Gorączka złota na Alasce rozpoczęła się kiedy w 1896 r. złoto odkryto nad rzeką Klondike.

W 1912 r. nastąpiła kolejna reorganizacja i zmiana nazwy, tym razem na Terytorium Alaski. Status ten Alaska zachowała aż do końca lat pięćdziesiątych XX wieku. 3 stycznia 1959 r. prezydent USA Dwight Eisenhower podpisał akt przyznający Alasce status stanu i sankcjonujący jej przyjęcie do Unii jako 48 stanu w kolejności. Przydomkiem Alaski jest Ostatnia granica, zaś mottem zdanie Przez północ do przyszłości.

opracowała

Joanna Łątkowska

Na podstawie:

Wiesław Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815-1845, Warszawa 1996

Wikipedia;