Filozofia jako nauka

Filozofia -

Nauka to poznanie pewne jakiegoś przedmiotu (przedmiot nauki), do którego dochodzi się drogą konkluzji, stosując pewne zasady (właściwą dla danej nauki metodologię).

Filozofia spełnia wszystkie te warunki, jest zatem nauką. Co więcej filozofia bardziej niż jedną nauką jest zbiorem nauk, które łączy sposób ujęcia rzeczywistości, sięgający do ostatecznych przyczyn. W różnych gałęziach filozofii, np. filozofii człowieka, filozofii prawa, itd. nie wystarczy przestudiować ogólne kwestie dotyczące człowieka czy prawa. Aby była to naprawdę filozofia, należy odpowiedzieć w każdej z tych dziedzin na pytanie o "byt". Metafizyka jest bowiem centralną częścią filozofii.

Metafizyka to inaczej filozofia bytu. To filozofia w ścisłym znaczeniu, badająca w sposób absolutny ostateczne przyczyny rzeczywistości. To jądro filozofii. Jak wskazuje nazwa, sięga dalej niż fizyka. Metafizyka bada całą rzeczywistość, gdyż wszystko rzeczywiste ma swój byt. Nie ogranicza się do określonego typu bytów, Zajmuje się wszystkimi bytami. Pozostaje poza przedmiotem badań metafizyki wszystko co nie ma bytu, czyli logicznie nic. Określony sposób bytu to istnienie. Istnienie to coś co jest, co ma byt. Metafizyka pozwala dojść do istnienia Absolutu, który jest Pierwszą Przyczyną bytu istnień.

Z metafizyką związana jest antropologia, czyli filozofia człowieka oraz gnozeologia, czyli filozofia poznania.

Inną dziedziną filozofii jest kosmologia, czyli filozofia przyrody. Przedmiotem jej badań są byty naturalne materialne. Są one również przedmiotem badań nauk eksperymentalnych, lecz z innego punktu widzenia, bardziej bezpośredniego. Filozofia przyrody bada je bowiem z perspektywy metafizycznej. Dzieli je według różnych poziomów ontologicznych (materia i forma, substancja i przypadłości, istota i akt bytu).

Etyka, to filozofia moralna. Jest to nauka praktyczna, w odróżnieniu od metafizyki i filozofii naturalnej, które są naukami teoretycznymi lub spekulacyjnymi. Etyka studiuje relację pomiędzy czynami człowieka a jego ostatecznym celem. Nie zatrzymuje się na kontemplacji prawdy, ale na jej zastosowaniu dla postępowania ludzkiego, dostarczając właściwej wiedzy, by człowiek postępował moralnie dobrze.

Etyka nie jest jednak nauką techniczną, ponieważ zajmuje się czynami jako efektem woli człowieka. Etyka pomaga człowiekowi w osiągnięciu jego celu. Etyka opiera się na metafizyce, ponieważ przyjęcie podstawowych prawd takich jak stworzenie, transcendentny Bóg, itd. to warunek właściwej oceny czynów człowieka.

Etyka różni się od psychologii, która też bada czyny i zachowanie człowieka, ale tylko jako czyny, bez odniesienia ich do celu człowieka.

Logika to nauka, której przedmiotem jest proces rozumowania. Człowiek może poznawać tylko stopniowo, od rzeczy uchwytnych zmysłami idzie do rozumowania. Poznanie nie jest jednorazowym i od razu kompletnym objęciem rzeczywistości. Logika studiuje procesy inteligencji, mając na celu, by były poprawne i wiodły do prawdy. Logika określa warunki, by rozumowanie było prawdziwe.

Istnieje logika spontaniczna, którą każdy w mniejszym lub większym stopniu posiada, i która wystarczy, by rozumować poprawnie. Jednak w celu zapewnienia poprawności procesów poznawczych konieczna jest logika na poziomie naukowym.

W końcu historia filozofii pozwala prześledzić rozwój różnych filozofii w czasie i zrozumieć dokładniej ich stan aktualny. Nie można studiować historii filozofii w sposób relatywny, tzn. jakby wszystkie możliwe filozofie, które pojawiły się w historii, były sobie równe. Należy też unikać postawy sceptycznej, sugerującej, że wszyscy się trochę mylą, więc nie można tak naprawdę poznać prawdy. Postawa taka z łatwością prowadzi do relatywizmu.

Studiowanie historii filozofii wymaga krytycznej oceny, inaczej nie można rozróżnić prawdy od błędów. Różni filozofowie dają różne odpowiedzi na te same pytania. Krytyczne spojrzenie na nie pozwala uniknąć zamieszania, jakie mogą spowodować w głowie.

Filozofia a nauki ścisłe

Różnica pomiędzy filozofią a naukami ścisłymi polega przede wszystkim na tym, że filozofia zajmuje się rzeczywistością w jej najbardziej radykalnym wymiarze, podczas gdy nauki ścisłe studiują konkretne aspekty rzeczywistości. Biologia, chemia, socjologia, historia itd. zajmują się określonymi cechami fizycznymi lub chemicznymi, zachowaniem ludzi, itd. Filozofia studiuje całość rzeczywistości. Bez poznania dostarczonego przez filozofię, poznanie rzeczywistości pozostaje niepełne. Zwykle zostaje ograniczone do świata czysto materialnego, bo tylko ten wymiar daje się poznać naukom opartym na metodzie empirycznej badań.

Nurt myślowy, że metoda eksperymentalna stosowana przez nauki doświadczalne, jest jedyną metodą dającą poznać rzeczywistość to scjentyzm. Poza ograniczeniem poznania rzeczywistości, teza scjentyzmu zawiera w sobie sprzeczność, ponieważ powyższe stwierdzenie nie jest możliwe do udowodnienia metodą eksperymentalną.

W XVIII i XIX w. rozpowszechniony był tzw. „scjentyzm optymistyczny”, głoszący, że nauki ścisłe mogą rozwiązać wszelkie problemy ludzkie.

Współcześnie mamy do czynienia raczej ze „scjentyzmem pesymistycznym”, podkreślającym ograniczenia nauk i twierdzącym nawet, że nie można niczego twierdzić na pewno.

Studiując ostateczne przyczyny rzeczywistości, filozofia dochodzi do poznania prawd duchowych, a mianowicie istnienia Boga, duszy człowieka, prawa moralnego. Filozofia ujmuje rzeczywistość w perspektywie metafizycznej, która nie jest jednak daleka – wprost przeciwnie: pozwala uporządkować wymiar praktyczny życia.

Filozofia daje naukom ścisłym solidne podstawy metafizyczne. Nauki ścisłe zawsze bazują na jakiejś filozofii (choćby scjentyzmie czy pozytywizmie naukowym), więc warto, by opierały się na realistycznej filozofii bytu. Charakteryzuje się ona otwarciem umysłu na obiektywną rzeczywistość, w odróżnieniu od filozofii idealistycznej, dla której źródłem poznania nie jest obiektywna rzeczywistość, lecz sam umysł.

Katarzyna Zdrzenicka