Elektrośmieci nie można wyrzucać do zwykłych kontenerów na odpady

Biologia -

Do współczesnych problemów globalnych należy wyczerpywanie się zasobów przyrody takich jak np. węgiel czy ropa naftowa oraz wzrastająca ilość odpadów. Próba rozwiązania tych problemów to różnorodne działania takie jak: zapobieganie powstawaniu odpadów, ich segregacja oraz utylizacja i recykling. O potrzebie ogólnej segregacji odpadów wiele mówi się w szkole czy w mediach. Praktyczne zastosowanie tych idei obserwujemy w swoich gminach, gdzie wprowadza się programy selektywnej zbiórki odpadów.

Osobnym problemem, towarzyszącym zbiórce odpadów jest sposób postępowania z elektrośmieciami czyli zepsutymi lub niepotrzebnymi urządzeniami zasilanymi energią elektryczną (ZSEE). Należą do nich m.in.: chłodziarki, zmywarki, automaty do wydawania napojów, kosiarki, odkurzacze, telewizory, komputery, drukarki, telefony, kalkulatory, sprzęt oświetleniowy, instrumenty muzyczne, piły, wiertarki, zabawki elektroniczne, kieszonkowe konsole do gier, dyktafony, golarki, noże elektryczne, zegarki i wiele innych.

ZSEE stanowią grupę odpadów specjalnych z kilku powodów: 1) tempo wzrostu ich masy jest bardzo duże; 2) wykonano je z różnorodnych materiałów, które należy odzyskać i ponownie wykorzystać; 3) zawierają substancje toksyczne.

Problemy związane z ZSEE rosną z roku na rok ze względu na upowszechnianie się wykorzystania różnorodnych sprzętów domowych zasilanych energią elektryczną oraz coraz szybszy rozwój technologii. Trzeba pamiętać, że do tej grupy odpadów należą obok dużych chłodziarek, także małe przedmioty takie jak kieszonkowe gry elektroniczne. Ze względu na ich niewielkie rozmiary łatwo jest je wyrzucić z odpadami mieszanymi i dlatego należy uświadomić sobie, że złe postępowanie względem środowiska to nie tylko wywiezienie lodówki do lasu, ale również wyrzucanie małych sprzętów elektronicznych do zwykłego kontenera.

Nie wszyscy zdają sobie sprawę z faktu, że stale skraca się czas użytkowania sprzętu elektrycznego i elektronicznego, np. w przypadku pralki średnio z 20 do 8-10 lat. Trudno jest zaakceptować fakt, że sprawne, choć nieużywane urządzenie, lepiej jest oddać do utylizacji, niż przetrzymywać na strychu. Sprzęty domowe warto wymieniać co kilka lat ze względu na wdrażanie do ich produkcji nowych technologii, które pozwalają oszczędzać wodę i energię. Należy liczyć się z tym, że wybierając dobry, energooszczędny sprzęt AGD zapłacimy więcej, ale zarówno z ekologicznego, jak i z ekonomicznego punktu widzenia opłaca się go nabyć.

Szacuje się, że na świecie każdego roku od 20 do 50 milionów ton urządzeń zamienia się w odpady uciążliwe dla środowisko. Oznacza to, że stale potrzeba nowych miejsc pod wysypiska śmieci, zaś marnotrawstwo materiałów (np. metali kolorowych), powoduje nadmierne eksploatowanie bogactw naturalnych. Jednak główną przyczyną, dla której ZSEE wymagają specjalnego traktowania jest obecność w nich różnorodnych substancji trujących, które po wydostaniu się z uszkodzonego urządzenia przenikają do gleby czy wody i stanowią zagrożenie dla środowiska, organizmów w nim żyjących i zdrowia człowieka. Dla przykładu w urządzeniach zawarty jest: kadm (m.in w bateriach), rtęć (w niektórych świetlówkach), brom (w komputerach), PCB (polichlorowane bifenyle w kondensatorach i transformatorach), bar, freon, chrom, azbest, ołów, i in. Zatrucie rtęcią może spowodować zaburzenia pracy układu nerwowego; kadmem - zaburzenia funkcjonowania nerek, chorobę nadciśnieniową, zmiany nowotworowe, zaburzenia metabolizmu wapnia; PCB - uszkadza wątrobę, osłabia odporność, zaburza pracę układu nerwowego i hormonalnego. To tylko niektóre przykłady zagrożeń związanych z ZSEE, które produkowane są w każdym domu, ale ich unieszkodliwianie powinno się odbywać wyłącznie w miejscach do tego przygotowanych i przez przeszkolone osoby.

Konieczność selektywnej zbiórki i utylizacji tych odpadów jest propagowana od niedawna i dlatego słabo zakorzeniona w świadomości Polaków. Zmiana poglądów i postaw wymaga czasu, wielu zabiegów edukacyjnych oraz rozwiązań logistycznych ułatwiających ludziom pożądane społecznie postępowanie. Do takich rozwiązań prawnych należy wprowadzenie w 2005 roku możliwości bezpłatnego oddania ZSEE do sklepu (także internetowego), który ma obowiązek przyjąć taki sprzęt w ilości 1 do 1 (Dz.U. z 2005r. Nr 180, poz.1495). Zatem kupując nowy telewizor w sklepie możemy zostawić w sklepie jeden stary. Możemy również wyzbyć się tych niepotrzebnych rzeczy oddając je do punktu wyznaczonego przez urząd miasta, czy gminę. Odzysk i utylizację starych urządzeń w Polsce oraz popularyzację idei selektywnego zbierania ZSEE prowadzi organizacja odzysku Elektroeko. Wszelkich informacji na temat elektroodpadów, najbliższych nam punktów ich odbioru oraz działalności organizacji można dowiedzieć się odwiedzając stronę: www.elektroeko.pl .

Na każdym urządzeniu elektrycznym znajdziemy naklejkę przedstawiającą przekreślony kontener, która oznacza, że urządzenia należy zbierać selektywnie i nie wolno ich wyrzucać wraz innymi odpadami. Nie wolno ich porzucać ani na dzikich wysypiskach w lesie, ani nawet przy osiedlowych kontenerach. Nie wolno też samodzielnie rozbrajać tych urządzeń i oddawać ich do punktu skupu złomu. Aktualnie za wymienione rodzaje postępowania grozi kara grzywny nawet do 5 tys.zł.

W początkowym okresie działania ustawy szczególnie istotne jest prowadzenie aktywnej edukacji obejmującej różne grupy wiekowe. Kampania na rzecz elektrośmieci ma za zadanie przekonać społeczeństwo, że wszyscy musimy wziąć odpowiedzialność za postęp cywilizacyjny i jest to nasz obowiązek zarówno prawny, jak i moralny. Należy korzystać z urządzeń elektrycznych, ale ich czas eksploatacji musi zakończyć się właściwą utylizacją oraz odzyskiem niektórych surowców. Musimy zaakceptować fakt, że warto jest aktualnie ponieść pewne koszty (np. odszukać punkt odbioru elektrośmieci), aby w przyszłości stan środowiska nie ulegał dalszemu pogorszeniu.

Zgodnie ze standardami europejskimi w Polsce powinno się od segregować rocznie 150t elektrośmieci, co prawdopodobnie jest ciągle wartością nieosiągalną. Jednak sytuacja powinna ulegać poprawie m.in. dzięki prowadzonym działaniom uświadamiającym (Dni recyklingu; wystawa „Przybysze z Planety WEEE (Waste Electrical and Electronic Equipment); Program „Każdy uczeń wie co robić z ZSEE” i inne lokalne).

W okresie od 26 maja do 30 września 2009 otwarta jest w Muzeum Techniki w Warszawie wystawa pt. Dwa Światy Elektrośmieci. Wystawa jest tak pomyślana, aby oddziaływać zarówno na wyobraźnię, jak i na intelekt odbiorcy. Ze względu na interaktywność i symbolikę przekazu treści ekspozycja może zainteresować osoby w różnym wieku. Warto odwiedzić ją razem z dziećmi, aby wzmacniać ich przekonanie o potrzebie właściwego postępowania wobec środowiska, w którym będą żyć jeszcze wiele lat. Wszyscy zwiedzający wystawę powinni wyjść z przekonaniem, że segregacja odpadów opłaca się, bo oszczędza się zasoby przyrody oraz nie zatruwa i nie szpeci środowiska.

Renata Stoczkowska