Dozwolony użytek w Internecie

Prawo -

W dzisiejszych multimedialnych czasach, kiedy człowiek i jego fantazja wystawione są na pokusę rozrywki, chcemy korzystać, oglądać i odtwarzać. Posiadać wszystko bez ograniczeń.

Ulegamy tej pokusie w kręgach naszych zainteresowań, kręcąc się wokół muzyki, gier, filmów, i innych „światów” znanych z książek czy coraz częściej e-booków.

Ich autorzy, twórcy  lub pomysłodawcy włożyli mnóstwo wysiłku w to, ażeby się mówiło o tym co z pasją stworzyli. Bez wątpienia największym ich sukcesem jest chwila, w której mówimy, przeżywamy a później prezentujemy światu, co w tym ostatnim przypadku prowadzić może do naruszeń prawa.

Obserwowana aktywność chcących posiadać ostudzana jest przez twórców wszelkimi możliwymi sposobami. Powstaje jednak pytanie, które w pewnym uproszczeniu można by sprowadzić do rozmowy o granicach własnej twórczości w kontekście praw autorskich innych osób bądź korzystania z ich twórczości w zaciszu własnego „świata”.

Dozwolony użytek osobisty, niekiedy nazywany prywatnym, jest bliski wszystkim użytkownikom Internetu. Codziennie każdy z nas korzysta z serwisów tj.: YouTube czy Facebook. Coraz więcej osób w nowoczesnym biznesie stosuje ten drugi, jako formę promocji własnej firmy czy własnej osoby. Nie zawsze wiedząc, że mogą naruszyć czyjeś dobro niematerialne.

W związku z powyższym, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, czym jest i czemu służy dozwolony użytek osobisty.

Ustawodawca uregulował tę instytucję w Ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j.: Dz. U. 2006 nr 90 poz. 631) – dalej jako: pr. aut.

Ściślej mówiąc w artykułach: 23, 231, 34 i 35 oddziału 3 pr. aut. – pozostałe przepisy tego oddziału odnoszą się do dozwolonego użytku publicznego w zakresie: reemisji, przekazu programów radiowo-telewizyjnych i publicznego odtworzenia; rozpowszechniania w celach informacyjnych określonych utworów w prasie, radiu i telewizji zarówno w oryginale jak i w tłumaczeniu; przytaczania utworów będących nijako tłem danego wydarzenia w uzasadnionych celach informacyjnych; korzystania z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu przez instytucje naukowe i oświatowe w celach dydaktycznych lub prowadzenia własnych badań, sporządzania w tym celu egzemplarzy fragmentów rozpowszechnionego utworu; sporządzania egzemplarzy utworów opublikowanych i rozpowszechnionych przez szkoły, biblioteki i archiwa oraz ich nieodpłatnego udostępniania; prawa cytatu; sporządzania i rozpowszechnia własnych opracowań dokumentacyjnych oraz pojedynczych egzemplarzy, nie większych niż jeden arkusz wydawniczy, fragmentów opublikowanych utworów przez ośrodki informacji lub dokumentacji; nieodpłatnego wykonywania publicznie rozpowszechnionych utworów; publicznego wystawienia dzieła plastycznego przez właściciela utworu; dozwolonego rozpowszechniania utworów; korzystania z już rozpowszechnionych utworów.

W jakich sytuacjach więc można mówić o dozwolonym użytku osobistym?

W celu wyjaśnienia tego pojęcia należy sięgnąć do art. 23 pr. aut. który stanowi, iż: „Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Przepis ten nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego”.

Poddając pod rozważania powyższe, należy przeanalizować czy utwór (1) - został rozpowszechniony. W rozumieniu ustawy utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za wyraźnym zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie.

W serwisie YouTube są wideoklipy zamieszczone przez twórcę bądź jego następcę prawnego, ale są również wideoklipy z koncertu tego twórcy zamieszczone przez fana. Subtelna różnica. W drugim przypadku doszło do naruszenia autorskich praw majątkowych przez rozpowszechnianie bez zgody twórcy, czyli bezprawnego rozpowszechnienia. Tym samym korzystanie z takiego utworu nie mieściłoby się w granicach dozwolonego użytku osobistego.

Sposób rozpowszechniania utworu ma znacznie dla zakreślenia granic dozwolonego użytku osobistego. Nie ulega wątpliwości, że jeżeli utwór został rozpowszechniony, to możemy z niego korzystać tylko pod warunkiem nie czerpania z tego tytułu jakichkolwiek korzyści materialnych. Przez co należy rozumieć, że nie wolno w ramach dozwolonego użytku osobistego korzystać z egzemplarza utworu w celach komercyjnych.

Korzystanie jest pojęciem szerokim, które może obejmować takie czynności jak: oglądanie, czytanie, odsłuchanie utworu; udostępnienie, dalsze rozpowszechnianie egzemplarza dzieła osobom pozostającym w związku towarzyskim, a nawet incydentalne zwielokrotnianie (czyli wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową), niemające samodzielnego znaczenia gospodarczego a mające na celu wyłącznie umożliwienie przekazu utworu w systemie teleinformatycznym pomiędzy osobami trzecimi (pozostającymi w stosunku osobistym) przez pośrednika lub zgodnego z prawem korzystania z utworu.

Ostatnim elementem niezbędnym do wykazania dozwolonego użytku osobistego pozostaje określenie jego zakresu – czyli w rozumieniu ustawy korzystania z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego. 

Przykładowo wideoklip zespołu Depeche Mode pt.: „Heaven” został rozpowszechniony w serwisie YouTube jako publiczny, z możliwością udostępniania go na innych stronach www. Oznacza to tym samym, że każdy może opublikować strumień pochodzący z kanału YouTube na własnej stronie internetowej dostępnej nieograniczonej grupie osób pod warunkiem, że nie czyni tego w celach komercyjnych i robi to zgodnie z postanowieniami tego serwisu.

Reasumując te rozważania należy przypomnieć, iż w ramach dozwolonego użytku osobistego nie mieści się korzystanie z bezprawnie rozpowszechnionych utworów jak i korzystanie z utworu w sposób wykraczający poza jego zakres przedmiotowy i podmiotowy. Przekroczenie granic dozwolonego użytku osobistego niejednokrotnie wiązać się może z naruszeniem prawa.

Korzystaj. Oglądaj. Odtwarzaj. Prezentuj. Przeżywaj.

Natomiast rób to tak, ażeby dalej można było mówić o Twoim ulubionym twórcy. Nie pozbawiaj go jego twórczości.

 

apl. adw. Mateusz Rojek

(1) Zgodnie z art. 1 pr. aut. utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.
W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:1) wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe); 2) plastyczne; 3) fotograficzne; 4) lutnicze; 5) wzornictwa przemysłowego; 6) architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne; 7) muzyczne i słowno-muzyczne; 8) sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne.