Cykl życiowy

Psychologia -


"Śmierć i życie" Gustav Klimt
1916 rok

Biologia uczy, że życie człowieka na ziemi, podobnie jak wszystkich bytów ożywionych, składa się z różnych etapów: człowiek rodzi się, rośnie, dochodzi do pełni, starzeje się i umiera. Trzeba się nauczyć przechodzić od jednego do drugiego etapu łagodnie, bez wstrząsów, i znajdować sens każdego z nich, akceptując nieunikniony fakt stopniowej utraty sił fizycznych i psychicznych.

Psychologia rozwojowa zajmuje się analizą rozwoju psychicznego człowieka (występującymi zjawiskami i ich podstawami) od momentu poczęcia aż do wieku dorosłego. Skupia się na badaniu trzech najważniejszych aspektów rozwoju: rozwoju fizycznym (zmiany w ciele, rozwój mózgu, nabywanie zdolności motorycznych), rozwoju poznawczym (zmiany w procesach myślenia, mających wpływ na uczenie się, umiejętności językowe i pamięć) i rozwoju psychospołecznym (zmiany emocjonalne i społeczne osobowości). Chociaż w celach dydaktycznych oddzielimy powyższe aspekty badań, trzeba powiedzieć, że wszystkie są ze sobą ściśle powiązane i każdy z nich wywiera wpływ na dwa pozostałe.

Idea „cyklu życiowego” zakłada istnienie pewnego porządku w ciągu życia ludzkiego od poczęcia do starości. Chociaż każde życie ludzkie jest jedno jedyne, wszystkie mają zasadniczo tę samą sekwencję, co ma decydujące znaczenie dla jego zrozumienia. Na sens poszczególnych wydarzeń i relacji wpływa znacząco faza cyklu życiowego, w którym następują.

Nie ma żadnej teorii, która obejmowałaby całość rozwoju człowieka. Z różnych prób opracowania takiej teorii wynika, że rozwój psychologiczny ma formę stopni i faz. Każda faza opiera się na poprzedniej i nie jest możliwe osiągnięcie wyższego stopnia rozwoju bez przekroczenia zachowań właściwych dla stopnia poprzedniego. Jest to stały proces, zachodzący w ciągu całego życia człowieka, dotykający wszystkich wymiarów życia człowieka, związany ze zmianami o charakterze postępującym i nieodwracalnym. To znaczy raz osiągnąwszy pewien stopień rozwoju, poza przypadkami patologicznymi, nie wraca się już do poprzedniego. Podczas tego procesu dokonuje się zróżnicowanie i specjalizacja zarówno funkcji fizycznych jak i psychicznych. Wszyscy ludzie przechodzą przez te fazy w tej samej kolejności, choć niekoniecznie w tym samym wieku.

Jedną z teorii na ten temat jest model rozwoju psychoseksualnego S. Freuda (1856 – 1939). Są też inne, jak na przykład teoria E. Eriksona (1902 – 1994), która opierając się na koncepcji Freuda, podkreśla bardziej rolę społeczeństwa w kształtowaniu się osobowości. Jest też teoria szwajcarskiego psychologa Jeana Piageta (1896 – 1980), który prawdopodobnie najbardziej przyczynił się do badań rozwoju poznawczego. W przeciwieństwie do powyższych teorii, akcentujących znaczenie motywacji wewnętrznej, teorie o inspiracji behawiorystycznej podkreślają wpływ czynników społecznych i podkreślają rolę otoczenia w rozwoju dziecka.

Synteza Rempleina ma na celu danie całościowej wizji rozwoju psychicznego człowieka od urodzenia aż do pełnej dojrzałości. Kieruje się wytycznymi Sprangera dla zrozumienia człowieka z perspektywy jego osobistego świata wartości i wykorzystuje analizy Lerscha oraz syntetyczną wizję Buhlera na temat wyrażania się i powiązań faz życiowych.

Chociaż bierze pod uwagę najważniejsze anatomiczno – fizjologiczne podstawy rozwoju psychicznego, trzyma się zasady, że sfera psychiczna nie zależy wyłącznie od procesów cielesnych, ale rządzi się własnymi prawami, a więc nie można jej tłumaczyć tylko przyczynowo.

Z drugiej strony ma także na uwadze, że rozwój psychiczny nie jest procesem przebiegającym samoczynnie w kierunku coraz większej dojrzałości, jak wzrost ciała, lecz jest procesem uzależnionym od uczenia, którego cel – w pełni rozwiniętą osobowość – osiąga się przy trudnym wysiłku wychowawczym.

Rozwój psychiczny jest procesem, który zaczyna się już w momencie urodzenia i trwa aż do życia dorosłego, przechodząc przez okresy bardzo intensywnego nabywania nowych funkcji i nowych zachowań bądź takie, w których ilość nabywanych zdolności jest dużo mniejsza, następuje natomiast utrwalenie zachowań nabytych uprzednio.

Rozwój psychiczny zależy tu od dwóch czynników: dziedziczenia i otoczenia. Co do dziedziczenia należy podkreślić, że dziedziczy się dyspozycje, cechy potencjalne, które człowiek będzie rozwijał w ciągu całego swojego życia w dużej zależności od otoczenia lub środowiska, w którym będzie żył. Zatem pojawienie się wielu dyspozycji, takich jak specyficzne uzdolnienia, będzie zależało od odpowiedniego procesu nauczania, od wpływu środowiska, który zawsze ma miejsce w życiu człowieka. Czynniki te zaczynają działać już nawet w okresie prenatalnym i są szczególnie ważne w pierwszych latach życia, kiedy kształtuje się osobowość i człowiek jest szczególnie podatny na uczenie się.

Trzeba jednak przyznać, że nie można za bardzo uprościć faz życia przez zgrupowanie ich cech. Życie jest zbyt złożone, a ludzkość zbyt zróżnicowana, aby zebrać dane i doświadczenia i posegregować je w działy. „Zegar społeczny” – kulturowa recepta wskazująca na „właściwy czas”, aby opuścić dom, zacząć pracę, ożenić się, mieć dzieci i iść na emeryturę – jest inny w zależności od kultury i epoki.

na podstawie
Psicologia evolutiva y diferencial
dr Ricardo Zapata García