Geneza powstania gotowych projektów.

Andrzej Basista pisał, że zmorą architektury polskiej czasów komunizmu stały się projekty typowe¹. Dziś dla wielu ludzi typowy projekt z katalogu to okazja, aby tanio dostać dokumentację swojego wymarzonego domu. Właśnie w projektach typowych okresu komunizmu należy doszukiwać się genezy dzisiejszych projektów gotowych.

Typowe projekty zostały zaproponowane przez ówczesną władzę w celu oszczędności. Drugim celem Polski Ludowej było – aby zacofaną Polskę drewnianą zamieniać w nowoczesną – murowaną, bez strzech (zakaz pokrywania nią nowych budynków) i bez używania deficytowego drewna ². Oświadczenie SARP z 1964 roku wyjaśnia to dokładniej: Proces typizacji powinien opierać się na typizacji elementów funkcjonalnych i budowlanych. Tworzenie projektów wielokrotnie powtarzalnych bez typizacji podstawowych elementów i przygotowania do takiej pracy wykonawstwa daje jedynie znikomą obniżkę kosztów dokumentacji, nie zmniejszając kosztów realizacji a tym samym nie przynosząc spodziewanych efektów ekonomicznych.³

Dziś tworzenie gotowych projektów domów można śmiało nazwać przemysłem, który zrywa zupełnie tradycyjny model relacji między architektem a użytkownikiem przy tworzeniu projektu domu jednorodzinnego. Kontakt bezpośredni prawie nie istnieje, chyba że użytkownik chce dokonać zmian w gotowym projekcie, ale jest to ograniczone i też może odbyć się bez kontaktu twarzą w twarz.

Projekt domu w tym przypadku można śmiało nazwać produktem, wymyślonym przez architekta na podstawie własnych doświadczeń dla hipotetycznego użytkownika. Dodatkowym źródłem informacji jest popularność wybranych projektów. Ilość sprzedanych egzemplarzy danego typu wyznacza jego popularność. Można tworzyć projekty kolejnych domów na zasadzie podobieństwa. Sam architekt zaś stał się sprzedawcą, który musi w atrakcyjny sposób przedstawić swój produkt, niczym mebel, bądź artykuł spożywczy. Nie liczy się jakość, ale ilość sprzedanych egzemplarzy. Od morza Bałtyk aż po Tatry niezależnie od klimatu, krajobrazu ludzie budują Muchomorki, Domy w Rododendronach, Filemony i Chabry ⁴. Ponieważ głównym celem jest sprzedaż jak największej ilości projektów, poszczególne pracownie zajmujące się tworzeniem gotowych projektów, prześcigają się w różnych technikach perswazyjnych, aby zachęcić do kupna klientów.

Kup Pan projekt

Pierwsze katalogi przedstawiały głównie rzuty domów, czasami proste perspektywy. Współcześnie istnieją nie tylko katalogi książkowe. Czołową rolę prezentacji przejął internet. Kolorowe rzuty, przekroje i wizualizacje stały się standardem. Wizualizacje stosowane przy gotowych projektach posiadają charakterystyczne cechy, które można nazwać za Piotrem Lewińskim motywami perswazji. Według niego motywy wyrażają zuniwersalizowaną koncepcję przedstawianego świata lub stanowią stałe ramy argumentacyjne, symbole, wyzwalające określone konotacje.(…) Działają na zasadzie zapalnika odpalającego ładunek automatycznych skojarzeń i wnioskowań ⁵. Elementy te mówią o charakterze, standardzie samej architektury. W związku z tym, że obraz odbiera się jako całość, architektura staje się także celem pożądania. Dlatego też domy przedstawia się na tle niebieskiego bezchmurnego nieba, zieleni i kwiatów. Towarzyszą im przeciętni przedstawiciele polskich rodzin - uśmiechnięci rodzice z potomstwem na rękach, dzieci bawiące się w ogrodzie z psami, samochody średniej klasy, choć solidnej marki.

Rys. 1 Wizualizacja domu Amaro, biuro projektowe: Archigraph	Rys. 2 Wizualizacja Domu w Ananasach2, biuro projektowe: Archon
Rys. 3 Wizualizacja domu Belizzi, biuro projektowe: Archigraph	Rys. 4 Wizualizacja domu Belndai, biuro projektowe: Archipelag

Domy ukazywane są w pastelowej kolorystyce. Zdecydowana większość posiada czerwoną dachówkę i liczne detale o swojskim charakterze. Są to okiennice, ozdobne belki w szczytach, kolumienki, daszki nad wejściem, dekoracyjne czapy na kominach, kamienne naroża i inne. Całość stwarza wrażenie bajkowości i przypomina ilustracje książek dla dzieci. Jednocześnie są to przedstawienia fotorealistyczne, roztaczające wizję szczęśliwości i bezpieczeństwa na wyciągnięcie ręki.